JAN ROTMANS | evolutie van onderop

Samen evolueren van onderop wint aan kracht

Jan Rotmans schreef een kantelend boek over transities en duurzaamheid: In het oog van de orkaan. Een boek over leiderschap van onderop en transitieprocessen. Onze samenleving bevindt zich op een kantelpunt. Het boek van Jan Rotmans verhaalt over de uiteenlopende transitieprocessen die zich in Nederland afspelen. Er is een ondergrondse verandering gaande, een co-evolutie van onderop, die steeds krachtiger wordt…

Een goede wetenschapper is vooral geïnteresseerd in zijn eigen ongelijk. Hij leeft vanuit nieuwsgierigheid. Jan Rotmans, hoogleraar Transitiekunde en internationale autoriteit op het gebied van transities en duurzaamheid, is zo’n wetenschapper. Hij streeft naar transities en naar duurzame veranderingen zowel op zijn campus van de Erasmus Universiteit als in de rest van Nederland.

Volgens Jan Rotmans gaat elke transitie gepaard met strijd en machtsverschuiving. Macht gaat altijd over middelen: geld, kennis, hulpbronnen. En daarover gaat strijd ontstaan. Hij heeft het over een systeemcrisis die diepgeworteld is en waar we niet zomaar uitkomen. Dat kunnen we volgens Rotmans alleen door fundamenteel ons gedrag te veranderen. Er zijn bewegingen van onderop gaande: kantelaars of dwarsdenkers die groepjes van twee, drie, vier of meer vormen en die anders denken en doen. Zij vinden elkaar door complementaire eigenschappen en kennis te combineren. Ze worden eerst uitgelachen, dan genegeerd, dan serieus genomen en dan tegengewerkt.

Er zijn twee werelden in Nederland gecreëerd. Voorbeelden zijn de werkvloer en het hoger management, De kennis over de werkvloer is afgenomen. De meeste congressen zijn bedoeld voor het hoger management en daar bevestigen ze elkaar. Er zit een harnas rondom de werkvloer. En nu is er sprake van een dure overhead. Is het management overbodig geworden? Is zelfsturing noodzakelijk? Andere voorbeelden van tweedeling zijn de bovenkant en de onderkant van de middenklasse. De bovenkant handelt proactief en organiseert zich in nieuwe verbanden. De onderkant van de middenklasse is reactief en kwetsbaar, staat onder druk en dreigt zijn baan te verliezen. Komen de huidige werklozen door de oprukkende digitalisering, automatisering en robotisering nog wel aan het werk? Dat zijn vragen die we ons nu zouden moeten stellen.

De wereld is nog ingericht volgens oude normen en waarden. We bouwen volgens de hoogleraar niet aan de goede dingen. We staan nog hoog aangeschreven in het buitenland, maar we hebben volgens Jan Rotmans in Nederland te maken met lange ketenstructuren die moeilijk te doorbreken zijn. De enige mogelijkheid om de oude structuren te doorbreken is leiderschap van onderop. Maar dat betekent eerst heel veel weerstanden wegwerken. We kunnen wel weer koploper worden door gemeenschappelijke acties van onderop en als iedere burger prosument (zowel consument als producent) wordt op zoek naar nieuwe vormen van samenredzaamheid en sociaal denken. In de komende 20 of 25 jaar moet er een combinatie van globalisering en lokalisering ontstaan. Alleen op die glokale manier kunnen we onszelf opnieuw uitvinden.

Meer dan ooit is er een andersoortige overheid nodig. Een overheid die gaat faciliteren. Eerst moeten alle belemmeringen, die burgers ervaren, worden weggenomen. De overheid kan helpen bij het vormen van coalities (partijen bij elkaar brengen). Kan helpen bij het organiseren van slimme arrangementen. De overheid moet het niet zelf organiseren, maar de burger moet dat doen. Dat is wat anders dan een terugtrekkende overheid. De overheid moet heel proactief zijn.

Heel veel zaken op het gebied van duurzaamheid mogen nog niet, omdat er heel veel regeltjes zijn. Nederland is absoluut geen gidsland op het gebied van duurzaam ondernemen (we staan nummer 25). “We zijn de sukkel van Europa geworden”, zegt Jan Rotmans. We hebben volgens Jan Rotmans totaal gefaald op dat gebied. Je moet steeds meer uitzonderingen creëren om überhaupt nog iets te kunnen doen. Er worden nu steeds meer duurzame en integrale projecten opgestart, waarbij samengewerkt wordt tussen bedrijven, studenten van universiteiten en hogescholen en soms de overheid.

Jan Rotmans wil altijd naar het hogere reiken. Je moet nooit tevreden zijn, vindt hij. Jan Rotmans: “Zo duurzaam zijn we niet in Nederland. Dertig jaar geleden begonnen we met het onderzoek naar klimaatveranderingen. We moeten ongerust zijn, want we doen in Nederland nog te weinig aan de CO2-uitstoot. De tijd dringt. De klimaatverandering gaat twee keer sneller dan we toen dachten. “Als anderen konden zien wat ik zie, dan zouden ze niet meer rustig slapen. De bedrijven en instanties van de oude garde gaan gewoon door met het gebruik van fossiele brandstoffen. Het is toch te erg voor woorden dat ze willen gaan boren in het Noordpoolgebied”, zegt Rotmans. “Eigenlijk dragen dat soort bedrijven bij aan de ecologische vernietiging van de aarde.”

De kritieke grens is bereikt. Maar van onderop is een brede waaier van honderden lokale en regionale duurzame energie-initiatieven ontstaan. Door koplopers met elkaar in contact te brengen in zogenaamde platforms ontstaan beschermde en veilige omgevingen waarin men van elkaar kan leren zonder al te veel regels en wetten. Het zijn vooruitstrevende vernieuwers met slimme, duurzame ideeën over de toekomstige energiehuishouding. Meestal zijn dit kleine bedrijven of instellingen die risicovolle projecten uitvoeren. Dat leidt in elk geval tot veel enthousiasme bij een grote groep betrokkenen. Duidelijk wordt dat de energieke samenleving per dag aan kracht wint en het stokje van de energietransitie heeft overgenomen. Dat stemt hoopvol voor de toekomst.

Het boek In het oog van de orkaan verhaalt over de uiteenlopende transitieprocessen die zich in Nederland afspelen; van de zorg tot de bouw en van energie tot voedsel, van Rotterdam tot Limburg en van Friesland tot Zeeland. De komende jaren worden heftig en turbulent, waarbij de overheid een nieuw, passend antwoord moet zien te vinden op de verandermacht van onderop vanuit de samenleving.

Jan Rotmans staat in 2017 op de 4e plaats van de duurzame 100. In zijn meest recente boek Omwenteling bevestigt Jan Rotmans zijn visie over de ingrijpende transitie naar een duurzame economie en samenleving. Daarin laat hij zien dat uiteindelijk mensen het verloop van transities bepalen. Hij komt met een optimistisch verhaal in chaotische tijden. Hij toont aan dat miljoenen mensen over de hele wereld op een of andere manier met transities bezig zijn. Ook al kan hij wat hij beweert nog niet bewijzen, toch ziet hij een fundamentele beweging naar vernieuwing die op vrijwel alle terreinen voorkomen en elkaar in dezelfde richting versterken. Het meemaken van deze omwenteling is uniek, spannend en leerzaam.

collage_maryspan22

AUTEUR MARY SPAN | ©LOGE21 | 150728
Evolutiegids en trendjournalist/publicist van LOGE21. Hou ervan je te inspireren en te activeren
voor zinvolle evolutie in leven en werk, bouwend aan een wereld van nieuwe mogelijkheden.

Leiderschap zonder hokjes

Axel Jansen, directeur van JAZO Zevenaar: ‘We zijn op weg een bedrijf zonder hokjes te worden’.

Authentiek leiderschap

Paulien Assink, reisleider in authentiek leiderschap: ‘Ik geef het beste van mezelf aan de wereld.’

CONTACT US

We zijn momenteel niet aanwezig. Je kunt ons een e-mail sturen, dan komen we er zo snel mogelijk op terug.

Wordt verstuurd

Lift Your Life & Your World & Share it!

Login met je gegevens

Je gegevens vergeten?