FRANK DEN BUTTER | de grote reset | sociale evolutie

De grote reser in De Evolutiegids

7 februari 2021 | Frank den Butter | Economiegids
De Grote Reset als complottheorie?

sociale evolutie bij De EvolutiegidsHet 51ste jaarcongres van het Word Economic Forum was van 26-29 januari 2021 in Davos gepland, maar heeft grotendeels virtueel plaatsgevonden. Het ronkende thema van dit jaarcongres was The Great Reset. De bedoeling was om samen een nieuw soort economische orde op te bouwen die, vanuit de coronacrisis, zicht biedt op een meer eerlijke, sociale, duurzame en schokbestendige toekomst. 

De samenkomst van het World Economic Forum (WEF) vond dus dit jaar niet plaats in de sneeuw en bood daarom geen gelegenheid aan de brainstormende elite van wereldleiders en grootindustriëlen om in Davos te netwerken en van de wintersport te genieten. Het streven naar een grote reset vormde echter, net als het door Joe Biden omarmde Building Back Better, voor allerlei complotdenkers het bewijs dat hier sprake is van een internationale samenzwering om de wereld te knechten en te onderdrukken. Dit artikel stelt zich de vraag waarom dat zo is gekomen en wat ervan waar is.

Gevolgen Covid 19
Het concept van de grote reset (oftewel herstart) is gemunt in een in juli 2020 verschenen boek met als titel Covid-19, The Great Reset, van Klaus Schwab, de organisator van de WEF-bijeenkomsten in Davos, en Thierry Malleret. Dit boek gaat over de diepgaande gevolgen die de coronapandemie zal hebben voor de politiek en voor het bedrijfsleven.

Het boek schetst een toekomstbeeld met veel vermoedens en ideeën over hoe de wereld er na de pandemie eruit zou kunnen zien en misschien zou moeten zien. De toekomst wordt vanuit drie gezichtspunten bezien: (i) macro (ii) micro, en (iii) individueel. Op macroniveau gaat het over de gevolgen van de pandemie voor vijf categorieën: economisch, maatschappelijk, geopolitiek, ecologisch en technologisch. De beschouwingen over het microniveau betreffen de effecten voor specifieke bedrijfstakken en ondernemingen. Tot slot worden de mogelijke gevolgen op individueel niveau geschetst.

Volgens de auteurs bevindt de wereld zich op een kantelpunt. Onder het wat versleten motto van ‘verspil nooit een goede crisis’ biedt de pandemie de mogelijkheid een nieuw pad te bewandelen dat ons een wereld zal brengen die inclusiever, rechtvaardiger en respectvoller voor Moeder Natuur is. Het andere pad voert ons terug naar een wereld die lijkt op de wereld die we zojuist hebben achtergelaten, maar dan gaat het alleen maar slechter en komen we telkens weer voor nare verassingen te staan. Het is duidelijk welk pad we moeten kiezen.

Een belangrijk onderdeel van het rapport beschrijft hoe het karakter van ons werk er in de toekomst zal uitzien. Zo zal het werk veel meer digitaal plaatsvinden (denk aan videoconferenties & kunstmatige intelligentie) en zal er veel meer op afstand worden gewerkt. Een flink deel van de bestaande beroepen zal verdwijnen en, omdat er veel vaker thuis wordt gewerkt, zullen er minder sociale contacten met collega’s zijn. In september 2020 heb ik in de Evolutiegids vanuit een ander perspectief een dergelijk toekomstbeeld voor het nieuwe werken na corona geschetst. Zie ook het artikel van Mary Span in de Evolutiegids over het Global Risk Report 2021 van het WEF.

Overigens werd deze toekomstvisie van het WEF al in juni 2020 door prins Charles van Wales samen met Klaus Schwab gepresenteerd onder de titel ‘The Great Reset, Transforming Our World and Building Back Better‘. Het doel daarbij was om het kapitalistisch systeem te verbeteren door investeringen te richten op rechtvaardige welvaartsgroei met meer aandacht voor het milieu.

Communistische revolutie
Veel complotdenkers geloven dat de coronapandemie opzettelijk is gecreëerd door de financiële elite en wereldleiders, zodat zij de grote reset versneld kunnen uitvoeren. Het plan daarbij zou zijn om wereldwijd economische controle te kunnen uitoefenen via het invoeren van een totalitair regime. Zo’n economisch systeem naar socialistische of zelfs communistische snit zou knechting van alle burgers ten behoeve van de elite betekenen. Zulke complottheorieën gingen vooral virtueel vanaf november 2020, vlak na Joe Biden’s verkiezingsoverwinning in de Verenigde Staten. Maar ook een toespraak van de Canadese premier Justin Trudeau werd vanaf september 2020 veel op internet aangehaald als het bewijs van een vermeende samenzwering. Die toespraak van Trudeau  ging over de ontwikkelingsagenda voor 2030 en bevat veel overeenkomstig taalgebruik met die van de grote reset. In Canada gaf zelfs een prominent lid van de conservatieve partij voeding aan deze complottheorie door te beweren dat global financial elites pogen (to) re-engineer economies and societies en (to) empower the elites at the expense of the people. Volgens hem moeten de Canadezen de regering ertoe aanzetten (to) protect our freedom en end plans to impose the Great Reset.

In de Verenigde Staten was de campagne van Donald Trump erop gericht om de kiezers een desastreuze socialistische economie in het vooruitzicht te stellen wanneer Biden zou winnen. Dat beeld werd door Trump zelf, door andere conservatieve Republikeinse politici en door de fanatieke aanhang zodanig versterkt dat Trump kon blijven beweren dat Biden de verkiezing had gestolen en dat hij in feite had gewonnen.  Nu dient te worden gezegd dat het meritocratische elitaire denken, waarbij op de verliezers in de samenleving wordt neergekeken, tot deze polarisatie en omarming van complottheorieën heeft bijgedragen (zie ook Sandel, 2020).

Bill Gates
Een opmerkelijke variant op deze samenzweringstheorie is dat Bill Gates achter deze machtsgreep van de elite zou zitten. Aanleiding is een TED-talk uit 2015, waarin Bill Gates al waarschuwde dat de wereld niet op een virusuitbraak in de vorm van een epidemie of pandemie is voorbereid. Een pandemie is waarschijnlijker dan een kernoorlog beweerde Gates: If anything kills over 10 million people in the next few decades, it’s most likely to be a highly infectious virus rather than a war. Not missiles, but microbes. Daarbij bepleitte Gates een betere medische zorg in de arme landen waarbij alle kinderen gevaccineerd moeten kunnen worden, en zeker als er een pandemie uitbreekt. Die nadruk op vaccinatie is bij de complotdenkers blijven hangen maar ook bij degenen die anti-vaccinaties zijn. Zo beweerde Roger Stone, a voormalig adviseur van Donald Trump, dat Bill Gates en anderen het virus misbruikten om microchipping people so we can tell whether you’ve been tested. Het gevolg is dat volgens een enquête vorig jaar 28% van de Amerikanen gelooft dat Bill Gates vaccins wil gebruiken om microchips in mensen te implanteren. En bij de Republikeinen gaat het om 44%. Ook leidde een gerucht over de wens van Bill Gates om immuniteit voor Covid-19 te certificeren tot een op internet vaak gedeeld artikel met als kop: Bill Gates will use microchip implants to fight coronavirus.

Overigens past dit geloof in een complot bij de tendens om meer in het algemeen geen vertrouwen in de wetenschap, de deskundigen en de feiten te hebben. Zo vond Trump vaak dat hij zelf meer verstand van de coronapandemie had dan de deskundige bij uitstek, dr. Fauci. En de klimaatontkenners vormen een belangrijke subcategorie van degenen die in een alternatieve waarheid geloven.

Distopie van sociaal kredietsysteem
Het vermeende complot van Bill Gates vormt de opmaat voor een meer serieus bezwaar tegen de ideeën van de grote reset. Het World Economic Forum legt veel nadruk op de technologische mogelijkheden die internet biedt voor een betere toekomst. Daarbij wordt bepleit dat iedere burger op aarde een eigen digitale identiteit krijgt. Volgens het WEF is dit van belang omdat this digital identity determines what products, services and information we can access – or, conversely, what is closed off to us’. Tim Hinchliffe (2020) plaatst hierbij de kanttekening dat terwijl aan de ene kant zo’n systeem van digitale identiteiten kan bijdragen aan een beter leven voor miljoenen, het aan de andere kant ook door autoritaire regimes kan worden benut om het gedrag van burgers onder een sociaal kredietsysteem te observeren en te controleren. En dan komen we uit bij de manier waarop de Chinezen worden beloond wanneer zij zich goed en conform de regels gedragen maar worden gestraft wanneer zij gedrag vertonen dat buiten de partijlijn ligt. Dat lijkt op de distopische maatschappij die George Orwell in zijn toekomstroman ‘1984’ beschrijft: een wereld waar Big Brother iedere burger streng in de gaten houdt en geen plaats is voor afwijkend gedrag. Overigens wijzen ook Schwab en Malleret (2020) in dit verband in paragraaf 1.6.3. op The risk of dystopia.

Daarbij heeft dit pleidooi voor opslag van vele persoonlijke gegevens voor de digitale identiteit ook tot de complottheorie geleid dat de lockdowns vanwege de coronacrisis bedoeld zijn om bedrijven tot een faillissement te dwingen. Dan zullen banen verdwijnen die worden ingenomen door machines, en wordt via massasurveillance de vrijheid van burgers beknot.

Corporatief kapitalisme
Het World Economic Forum legt, overigens al een lange tijd,  sterk de nadruk op wat genoemd wordt ‘stakeholder’ kapitalisme. Men zou dat kunnen zien als ‘belanghebbenden’ kapitalisme of ook als ‘corporatief’ kapitalisme. Het uitgangspunt is dat de leiding van een onderneming niet alleen moet rekenen met het (korte termijn)belang van de aandeelhouders. Die andere belanghebbenden zijn dan het personeel of in meer algemene zin, ‘de mensen’, en het milieu, of in meer algemene zin ‘de aarde’. In die zin sluit het aan op het PPP (People, Planet, Profit)-concept dat in het kader van het maatschappelijk verantwoord ondernemen opgeld doet. Toch is het de vraag of de maatschappij nu werkelijk met deze aandacht van het management van het bedrijfsleven gediend is. Zie ook Steve Denning (2020). Het zijn dan immers de ondernemers zelf die uitmaken wat goed voor de maatschappij is. Bovendien past het eigenlijk ook niet in een kapitalistische ordening waar aandeelhouders eigenaars van een onderneming zijn en waar die aandeelhouders uiteindelijk beslissen over het beleid van de directie. Te ver voor de troepen uitlopen zoals de CEO van Unilever, Paul Polman, heeft geprobeerd, loopt uiteindelijk spaak (zie Jeroen Smit, 2019). Maatschappelijk verantwoord ondernemen is alleen gunstig voor de aandeelhouders wanneer er wordt geanticipeerd op overheidsbeleid of wanneer het betekent dat er makkelijker (vreemd) kapitaal en goed personeel kan worden aangetrokken. In ieder geval is het door het WEF bepleite stakeholder kapitalisme totaal iets anders dan een communistische of socialistische economische ordening zoals de complotdenkers en aanhangers van Trump vrezen. 

Rol overheid
Maar dit corporatief kapitalisme past ook niet in een sociaaldemocratie. Immers, maatschappelijk verantwoord ondernemen is alleen echt realistisch en rationeel wanneer er overheidsregels zijn die aanzetten tot maatschappelijk verantwoord gedrag. Denk aan het pleidooi van bijna alle economen voor CO2-heffingen om de industrie tot een betere zorg voor het klimaat aan te zetten. In die zin kan prins Charles wel beweren dat de private sector hoofdzakelijk aanjager van de grote reset zal zijn, het is aan de overheid om via de politieke voorkeuren, de belangen van alle burgers, en ook van de toekomstige generaties te dienen. In die zin is er ook een verschil tussen ons Nederlandse poldermodel en het corporatief kapitalisme van het WEF. Tekenend hiervoor is het verschil in inzicht tussen de beide eerste Nobelprijswinnaars in de economie, Tinbergen en Frisch, over de vraag hoe de economische politiek moet worden vormgegeven. Terwijl Tinbergen protagonist van het poldermodel is waarin een compromis tussen verschillende politieke voorkeuren moet worden bereikt, wilde Frisch de economie veeleer planmatig, zoals een bedrijf, besturen. Zie Dekker (2020).

Verstandig?
De door de WEF bepleite Great Reset, als opgaaf voor de economische en politieke ordening na de coronacrisis, vormt de aanleiding voor vele complottheorieën. Het WEF beraamt geen complot, maar er kan niet worden ontkend dat de aanbevelingen van het WEF met veel aplomb worden gebracht en als elitair zijn op te vatten. Zo heeft Prins Charles, die toch niet als een groot denker bekend staat, aan deze gedachtevorming bijgedragen en omringt de organisator en oprichter van het WEF, Klaus Schwab, zich in Davos ook graag met andere monarchen. Juist in een tijd waarin de gewone burgers zich meer en meer afzetten tegen de elite en daarmee tegen een overheid die allerlei beperkingen oplegt, is dat geen verstandige houding.

Frank den Butter, economiegids Evolutiegids
AUTEUR FRANK DEN BUTTER | ©EVOLUTIEGIDS | 210207
Economiegids Frank den Butter is hoogleraar Algemene Economie aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Transactie-econoom die onderzoekt hoe Nederland zijn positie als handelsland in de toekomst het beste kan benutten.
Lockdown in De Evolutiegids

Oproep tot beter coronabeleid

De strenge lockdown wekt steeds meer irritatie op. Zeker bij de jongeren. Kan het anders?

Global Risks Report 2021 in De Evolutiegids

Global Risks Report 2021

Het World Economic Forum voorspelt toenemende binnenlandse en internationale verdeeldheid. Is een reset mogelijk?

COPYRIGHT | PRIVACY |CREATED BY MARY SPAN | ARCHIEF

CONTACT US

We zijn momenteel niet aanwezig. Je kunt ons een e-mail sturen, dan komen we er zo snel mogelijk op terug.

Wordt verstuurd

Login met je gegevens

Je gegevens vergeten?