FRANK DEN BUTTER | klimaat[r]evolutie | column

klimaatverandering

Kan onze genetische aanleg het klimaat redden?

In een heroïsche strijd tegen rivalen en tegen de krachten van de natuur, vechten dynastieën voor hun eigen voortbestaan ​​en voor de toekomst van volgende generaties. Sir David Attenborough zette dit gezonde dierenleven fantastisch in scene. Columnist en economiegids Frank den Butter vraagt zich af of de genetische aanleg van de mens het klimaat en het leven daarin nog kan redden. Lees hierna zijn column…

‘De schitterende natuurserie Dynasties van Sir David Attenborough toont ons hoe chimpansees, leeuwen, keizerspinguïns, tijgers en wilde honden samenwerken en zich bekommeren om hun nageslacht. Integendeel, in werkelijkheid is het een strijd om het bestaan waarbij uiteindelijk de krachtigste en best toegeruste dieren overleven. Een survival of the fittest in termen van de Darwinistische evolutietheorie. Zo laat de aflevering over de wilde honden aan de oevers van de Zambezi in Zimbabwe zien hoe concurrerende roedels, geleid door moeder en dochter als alfa vrouwtjes, elkaar in de weg zitten. Als de dochter met haar roedel een uitbreiding van het territorium zoekt, gaat dat flink mis en worden verschillende leden van de roedel in een voor hen vijandige en onbekende omgeving gedood.

Kan onze genetische aanleg het klimaat redden?

Dit diergedrag intrigeert omdat het ons eigen gedrag spiegelt. Zo trekken de wilde honden zich gebogen bij wijze als een rouwstoet terug nadat ze een aantal roedelgenoten hebben verloren. De overeenkomst met menselijk gedrag ligt vooral in de manier waarop de dieren samenwerken om de eigen soort en familiestam in stand te houden. Gewonde roedelgenoten worden verzorgd en meegenomen totdat het duidelijk is dat verdere bekommering niet langer zinvol is en te groot gevaar voor de anderen zal opleveren. 

Onderlinge conflicten tussen roedels en familiestammen worden zo veel mogelijk vermeden. Indien echter confrontatie niet langer vermijdbaar is wordt met flink veel geweld het recht van de sterkste bepaald. In dit dierenrijk lijkt het vinden van de juiste afweging tussen onderlinge solidariteit en eigen belang, tussen aanval of het conflict uit de weg gaan, tussen  territoir verdedigen of uitbreiden, genetisch te zijn bepaald. De evolutie heeft ervoor gezorgd dat de beste alfa mannetjes en vrouwtjes worden gekozen en dat zij de voor het behoud van de soort en familiestam de beste afwegingen maken.

Ook bij mensen lijkt een soortgelijk sociaal gedrag ons in de genen te zitten, of is in ieder geval bepaald door groepsnormen en aangeleerde regels. Waar, net als in de dierenwereld, binnen families, volksstammen, clans, religieuze groeperingen, sociale klassen en bevolkingsgroepen onderlinge hulpvaardigheid en aandacht voor het algemeen groepsbelang  bestaat, liggen er tussen deze groepen conflicten op de loer. Vaak worden die conflicten vermeden of opgelost in samenspraak met de leiders van de verschillende groepen, waarbij de diverse belangen worden gewogen. In Nederland heet dat polderen.

De huidige tendens van eigen volk, religie of etnische groep eerst doet vermoeden dat het polderen nog niet erg tot de genen van sommige leiders en volgers is doorgedrongen. Voor zover het handelsverkeer of het belemmeren van vrij verkeer van personen betreft, zal dat nadelig voor de welvaart zijn. Op de lange termijn heeft de aarde en de mensheid daar geen blijvende schade door. Zelfs zal blijken dat de voorstanders van een goed gereguleerd handels- en personenverkeer uiteindelijk de winnaars in het welvaartsspel zullen zijn. Het betekent dat de evolutie de genetische geneigdheid tot samenwerking op dit gebied zal bevorderen.

Maar bij het wereldwijde klimaatprobleem ligt dat anders. Onder wetenschappers is er een vrijwel algemeen gedeelde overtuiging dat uitstoot van broeikasgassen – de aandacht richt zich daarbij vooral op CO2 – tot een opwarming van de aarde leidt die voor de volgende generaties desastreus is. Gezamenlijk beleid, zoals het behalen van de in het akkoord van Parijs afgesproken doelstellingen om de verdere uitstoot te beperken, wordt vooralsnog gefrustreerd door de klimaatontkenners.

De Amerikaanse president Trump is hier het machtigste voorbeeld van, maar ook aan de rechterzijde van het politieke spectrum in ons land zijn steeds meer spraakmakers die eigen gewin op korte termijn stellen boven de nu nog behapbare kosten van een energietransitie. Kennelijk zijn deze klimaatontkenners nog op dezelfde wijze genetisch geprogrammeerd als de wilde honden in Zimbabwe.

Het probleem is echter dat een evolutionaire ontwikkeling die gunstig is voor het behoud van het klimaat, niet mogelijk is. Het zullen niet de voorstanders van een goed klimaatbeleid zijn die bij een wereldwijde klimaatcatastrofe overleven. Bovendien is de nog beschikbare tijd veel te kort om op een gedragsverandering vanuit een evolutionair proces te rekenen.

Kortom, hier is nodig dat de unieke menselijke eigenschap wordt aangeboord om vanuit gedeelde rationaliteit tot een gedragsverandering te komen en daarmee genetisch bepaalde instincten of voorgeprogrammeerde regels te overrulen. Voor het voortbestaan van de mensendynastie op aarde is het essentieel dat deze wijsheid overwint.’

Frank den Butter, economiegids Evolutiegids
AUTEUR FRANK DEN BUTTER | ©EVOLUTIEGIDS | 190117
Economiegids Frank den Butter is hoogleraar Algemene Economie aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Transactie-econoom die onderzoekt hoe Nederland zijn positie als handelsland in de toekomst het beste kan benutten.

Deel de kennis van De Evolutiegids

Klimaatcijfers

11-01-19: De gevolgen van klimaatverandering zijn nog nooit zo duidelijk of bedreigend geweest. Het aantal extreem klimaatgerelateerde rampen, zoals droogtes en overstromingen, is sinds de jaren negentig verdubbeldMeer dan 150 miljoen mensen  zijn tegenwoordig meer blootgesteld aan hittegerelateerde gezondheidsrisico’s dan in 2000. De Wereldbank kondigde aan de helft van de klimaatinvesteringen te zullen aanpassen. Bron: VN en The Lancet.
Het spel van de Hanze

Het spel van de Hanze

Volgens hoogleraar Frank den Butter zullen we in tijden van Trump en Brexit creatiever in de handel moeten worden.

Duurzaamheidsconsultant J.P. van Soest maakt zich zorgen over het klimaatdebat

Stel eco-wijsheid in economie voorop

Duurzaamheidsconsultant Van Soest maakt zich zorgen over het publieke klimaatdebat en de eenzijdige focus op elektronen.

COPYRIGHT | PRIVACY |CREATED BY MARY SPAN | ARCHIEF

CONTACT US

We zijn momenteel niet aanwezig. Je kunt ons een e-mail sturen, dan komen we er zo snel mogelijk op terug.

Wordt verstuurd

Login met je gegevens

Je gegevens vergeten?