FRANK DEN BUTTER | Het Brexitspel | column

Het Brexitspel van Boris Johnson

Het Brexitspel, pokeren op volksvertegenwoordigend niveau

De Brexit houdt de gemoederen van veel landen bezig. Het lijkt vooral een tragisch of komisch Brexitspel. Het is maar hoe je het wilt zien. Op 31 oktober 2019 is het in ieder geval erop of eronder. Economiegids Frank den Butter heeft daar zo zijn eigen gedachten over. Hierna vind je zijn column…

De rand van de afgrond lokt. Dat laat zich raden uit de woorden van premier Boris Johnson tijdens de eerste vergadering van zijn pro-Brexitkabinet in Downing Street Nr. 10. Volgens Johnson zal het Verenigd Koninkrijk (VK) hoe dan ook op 31 oktober 2019 uit de Europese Unie (EU) treden, of liefst nog eerder en zonder mitsen en maren (zie onderstaande video).

Handgeroffel
Opmerkelijk is de unanieme waardering van de leden van het kabinet die Johnson voor zijn plannen krijgt, gezien het handgeroffel op de opvallend kleine vergadertafel na afloop van de woorden van de premier. Deze vorm van applaus doet mij overigens aan Duitsland denken waar dat handgeroffel bij instemming gebruik is.

Geen zin
De woorden van Johnson zijn bedoeld als opening van het onderhandelingsspel over de Brexit, dat nog tussen het VK en de EU moet plaatsvinden. Althans in de ogen van Johnson. De EU heeft namelijk al laten weten dat verdere onderhandelingen geen zin hebben, tenzij deze een verbetering bieden ten opzicht van het onderhandelingsresultaat dat met premier May is bereikt. Zoals we weten is dat voorstel herhaalde malen door het Britse parlement verworpen.

Losgeld
Wat Johnson nu met zijn dreiging van een no-deal Brexit doet is een strategie die vergelijkbaar is met die van een gijzelnemer. Het spel uit de economische onderhandelingstheorie dat een goede beschrijving biedt van zo’n dreigingsstrategie staat bekend als de 
Brinkmanship-game. Het is alsof de gijzelnemer zich aan de gijzelaar vastketent en dreigt samen in de afgrond – de Brink – te springen wanneer het losgeld niet wordt betaald.

Reputatieverlies
In zo’n onderhandelingsspel proberen de tegenspelers in de onderhandeling ieder voor zich de meest gunstige uitkomst te verkrijgen. Voor de EU is de uitkomst een resultaat dat minstens gelijkwaardig is aan het eerder overeengekomen akkoord. Toegeven aan Britse verlangens betekent een ernstig reputatieverlies ten opzichte van de belofte dat op het behaalde resultaat niet wordt beknibbeld. In die zin is er ook sprake van een herhaald spel, zoals dat vaak bij een gijzeling het geval is: toegeven op de vraag naar losgeld brengt met zich mee dat volgende gijzelnemers hun kans schoon zien.

Afgrond lokt
Voor Johnson is er de afweging tussen de kosten van het breken van de belofte dat er een gunstiger onderhandelingsresultaat wordt bereikt dan door May en de extra kosten van de no-deal Brexit. Uit het feit dat de regering van Johnson er alles aan doet om die extra kosten te bagatelliseren doet vermoeden dat afgestevend wordt op een no-deal Brexit. Vandaar de observatie dat de afgrond lokt. Bovendien laat het zich aanzien dat Johnson bij deze afweging van kosten vooral electorale kosten op de korte termijn op het oog heeft en niet de welvaartskosten voor het VK op de wat langere termijn.

Eagles doctrine
Het is niet de eerste keer bij een dreigende uittreding uit de EU dat het Brinkmanship-spel een verklaring voor de gang van zaken biedt. Ook bij de Grexit was indertijd sprake van een dergelijke strategie. In dat geval was het extra pikant omdat de toenmalige flamboyante minister van Financiën Yanis Varoufakis als hoogleraar bekend stond als een expert in de speltheorie. De opzet van Varoufakis was dat de kosten van uittreding uit de EU zodanig hoog waren dat de EU wel zou moeten toegeven aan de door de Grieken geëiste versoepeling van de begrotingsdiscipline en kwijtschelding van schulden.

Varoufakis baseerde zijn theorie op de eerder door hem geponeerde Eagles doctrine. Deze doctrine is ontleend aan de beroemde laatste versregels uit de al even beroemde hit Hotel California van de popgroep de Eagles: ‘You can check out any time you like but you can never leave’. Helaas voor Varoufakis en de Grieken bleek de toenmalige Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble (die een Grexit als een serieuze optie zag) juist de Eagles doctrine te willen doorbreken. Het vervolg van het spel was dat daardoor de Grexit werd vermeden zonder extra kosten voor de EU. Misschien waren achteraf bezien de kosten voor de Grieken hierdoor zelfs te hoog. Te vrezen valt echter dat de Eagles doctrine ditmaal niet zal worden bevestigd via het afblazen van de Brexit.

Hanzeverbond
Bepalend voor de uitkomst van het Brexitspel is dat het om een niet-coöperatief spel gaat. De spelers zijn elkaars tegenstander waarbij de winst van de ene speler ten koste gaat van de winst (of het verlies) van de andere speler. Dat past bij de Angelsaksische kijk op de economie. In continentaal Europa – en ook in andere meer op harmonie gerichte delen van de wereld – past beter een gedachtegoed waarbij de onderhandeling vanuit een coöperatief spel wordt bezien. Dit Rijnlandse model contrasteert met het Angelsaksische model van de economie.

In feite berustte de samenwerking binnen het Hanzeverbond indertijd op dit gedachtegoed. Investeren in samenwerking met elkaar en daarbij profiteren van de vruchten die deze samenwerking oplevert, levert in dit model de meeste welvaartswinst op. Oók voor de afzonderlijke spelers. Dit alternatief voor het Brexitspel is in het Hanzespel ingebouwd. Te vrezen valt dat we Boris Johnson er niet toe kunnen verleiden om voor 31 oktober dit Hanzespel te spelen en het gedachtegoed ervan te internaliseren.

Frank den Butter, economiegids Evolutiegids
AUTEUR FRANK DEN BUTTER | ©EVOLUTIEGIDS | 190820
Economiegids Frank den Butter is hoogleraar Algemene Economie aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Transactie-econoom die onderzoekt hoe Nederland zijn positie als handelsland in de toekomst het beste kan benutten.
Het spel van de Hanze

Het spel van de Hanze

In tijden van Trump en Brexit zullen we creatiever in de handel moeten worden. Frank den Butter, hoogleraar Algemene Economie aan de Vrije Universiteit Amsterdam, maakt er een serieus spel van.

Holonomics, integraal denken in business

Holonomics voor bewust denken in bizz

Het voordeel van holistisch ondernemen is dat niemand precies weet wat het is. Nu is er het boek Holonomics.

COPYRIGHT | PRIVACY |CREATED BY MARY SPAN | ARCHIEF

CONTACT US

We zijn momenteel niet aanwezig. Je kunt ons een e-mail sturen, dan komen we er zo snel mogelijk op terug.

Wordt verstuurd

Login met je gegevens

Je gegevens vergeten?