VOEDSEL & CRISES | speculatie in grondstoffen | zakelijke evolutie

3 februari 2021 | Mary Span | Evolutiegids
Hoe speculatie tot crises leidt

De boodschap van theoretisch fysicus prof. Yaneer Bar-Yam was in 2011 simpel: als er niet onmiddellijk drastische maatregelen worden genomen om de torenhoge voedselprijzen wereldwijd te verlagen, zal er overal geweld plaatsvinden. Hij voorspelde de Arabische Lente. Maar de prijzen voor voedsel, water en grondstoffen bleven op en neergaan, mede als gevolg van het gedrag van speculanten. De wereld zag vervolgens een aantal grote crises op zich afkomen.

Het onderzoeksinstituut NECSI van prof. Yaneer Bar-Yam richt zich op de link tussen het gedrag van speculanten en de sociale onrust die wereldwijd steeds verder toeneemt. Hij zag een link tussen de grondstofprijzen en in het bijzonder de prijzen van levensmiddelen en de chaos in de wereld die zijn ontstaan door financiële crises en revoluties. Maar niet alleen de speculanten treft hiervoor blaam, aldus Bar-Yam. Een andere factor is bijvoorbeeld de omzetting van graan naar ethanol voor de Amerikaanse biogasindustrie of het verhandelen van water op de grondstoffenmarkt van Wallstreet. Maar liefst 40% van het Amerikaanse graan wordt nu omgezet in ethanol. Wie naar de voedselprijzen van de afgelopen jaren kijkt, ziet een aantal scherpe pieken in een stijgende trend en een neerwaartse spiraal. De pieken worden veroorzaakt door speculanten en de stijgende prijzen door de omzetting van graan in ethanol. Volgens de onderzoeker moet de destabiliserende kracht van te hoge voedselprijzen niet worden onderschat.

Vlindereffect
Het begint allemaal op de beurzen in Chigaco, Atlanta en Londen, waar de prijzen voor rijst, graan en maïs worden vastgelegd. Deze beïnvloeden de prijs voor levensmiddelen over de hele wereld. Dat zorgt voor instabiliteit en inflatie. En met de groei van de financiële markten zijn de luchtbellen, oplevingen en ineenstortingen exponentieel gegroeid. Bar-Yam berekende dat speculaties het risico van een vlindereffect verhogen, een theorie die zegt dat in chaotische systemen (zoals het weer, of het leven in het algemeen) de verandering van één enkele gebeurtenis grote gevolgen kan hebben. Hoge voedselprijzen zullen op een bepaald omslagpunt onrust veroorzaken.

Sociale onrust
De ontwikkeling van de voedselprijzen onderging de laatste jaren hoogtes en laagtes, maar de algemene trend is een stijging, vooral in de ontwikkelingslanden. En net daar wringt de schoen, want stijgende voedselprijzen zijn de ideale voedingsbodem voor sociale onrust. Daar geven mensen meestal de helft of meer van hun inkomen uit aan voedsel. In het westen is dat minder dan een kwart.

Arabische Lente
Het begon met onrust in Tunesië door de zelfverbranding van een groentehandelaar die zijn familie niet meer kon onderhouden, al snel gevolgd door onlusten in Egypte. Toen begon de Arabische Lente. Corruptie, onderdrukking en werkeloosheid speelden daarbij weliswaar een grote rol, maar de hoge levensmiddelenprijzen waren de druppel die de emmer deed overlopen. Daarna braken de burgeroorlogen in Libië, Irak en Syrië uit die op hun beurt leidden tot de grootste vluchtelingencrisis ooit. Het enige wat de vluchtelingen wilden, was een kans op een beter leven.

Er was echter voedsel genoeg, maar het verschil tussen de prijs van het voedselaanbod en de marktprijs was zo groot dat de mensen zich de levensmiddelen niet meer konden veroorloven. Als voorbeeld van een snel stijgende voedselprijs is de prijs van varkensvlees in China. In 2019 exporteerde Nederland voor 465 miljoen euro aan varkensvlees naar China. Daarmee was China goed voor 20 procent van de Nederlandse export van varkensvlees. Het tekort aan varkensvlees in China deed de prijzen hier goed. Nu de Chinese varkensproductie zich herstelt, zullen de varkensprijzen weer dalen, is de algemene verwachting. Marktanalist Justin Sherrard van de Rabobank verwacht voor 2021 lagere varkensprijzen, ook door de aanhoudende uitbraken van Afrikaanse varkenspest onder wilde zwijnen in Duitsland.

Dictaturen
Maar ook het voorradig zijn van olie- of gasbronnen kunnen tot problemen leiden. Die leiden tot dictaturen, waarin de elite en de grondstoffenmarkt mogen profiteren en de rest wordt buitengesloten. Het geld dat ze verdienen wordt besteed aan het behouden van de macht en niet aan het welzijn van haar burgers. Waaraan de dictaturen het geld besteden? Onder meer voor het uitbreiden van de militaire macht.

Verantwoordelijkheid nemen
Op de vraag hoe de voorspelde sociale onrust vermeden kan worden, is professor Bar-Yam duidelijk. “Beleggers en speculanten moeten hun verantwoordelijkheid nemen en zich terugtrekken uit de markten waar primaire behoeften worden verhandeld.” De onderzoeker hoopt dat beleggers het gevaar zullen onderkennen en daarnaar zullen handelen. In de tussentijd zal op de een of andere manier de sociale onrust moeten worden getemperd. Want als de geest eenmaal goed uit de fles is, zijn de problemen niet meer te overzien.

Join the [w]evolution

AUTEUR MARY SPAN | ©EVOLUTIEGIDS | 210203
Evolutiegids, trendjournalist & publicist. Hou ervan je te inspireren en te activeren
voor zinvolle evolutie in leven en werk, bouwend aan een wereld van nieuwe mogelijkheden.
achtergrond_water

Water als mensenrecht of als handel?

Hoe kan water in goud veranderd worden? Een multinational heeft het recept hiervoor: Nestlé.

Global Risks Report 2021 in De Evolutiegids

Global Risks Report 2021

Het World Economic Forum voorspelt toenemende binnenlandse en internationale verdeeldheid. Is een reset mogelijk?

COPYRIGHT | PRIVACY |CREATED BY MARY SPAN | ARCHIEF

CONTACT US

We zijn momenteel niet aanwezig. Je kunt ons een e-mail sturen, dan komen we er zo snel mogelijk op terug.

Wordt verstuurd

Login met je gegevens

Je gegevens vergeten?