NsvP | Sonia Sjollema | zelfsturing | interview

Sonia Sjollema

Sonia Sjollema, directeur NSvP en InnovatiefinWerk:

‘Met zelfsturing, baanboetseren en intrapreneurship laad je de accu weer helemaal op’

De kwaliteit in arbeidsrelaties wordt steeds belangrijker nu we meer naar zelfbeschikking, zelfsturing en flexibele arbeidsrelaties neigen. Sonia Sjollema, directeur van de Nederlandse Stichting voor Psychotechniek en het kenniscentrum InnovatiefinWerk probeert in dialoog met andere partijen nieuwe antwoorden te vinden, nieuwe methodieken te ontwikkelen en kennis te delen. Het draait allemaal om innovatie, samenwerking, nieuw leiderschap, verbinding en diversiteit.

“Een belangrijk thema voor ons is de veranderde arbeidsrelatie van de 21e eeuw”, vertelt Sonia Sjollema. Zij is directeur van de Nederlandse Stichting voor Psychotechniek en het kenniscentrum InnovatiefinWerk. In die hoedanigheid kent zij nagenoeg alle nieuwe ontwikkelingen die te maken hebben met de afstemming tussen mens en werk. Sonia Sjollema schetst in het kort de gescheidenis: “In het industriële tijdperk was het soort werk productiewerk. Daar horen protocollen, eenduidige kwaliteit en command-and-control bij. Honderd jaar later zien de omstandigheden er compleet anders uit. Grote massaproductie is in Nederland bijna een niche geworden. De maatschappij is complex en dynamisch, de medewerkers zijn welvarend en hoog opgeleid en het soort werk is in toenemende mate complex en gepersonaliseerd kennis- en dienstenwerk. De professional is daarin de drijvende kracht. Die moet de klant optimaal bedienen, kennis uitdragen en profijt genereren. Het gaat steeds meer om innovatieve processen. Dus, hoe kun je het nóg beter doen dan de conculega en hoe kun je vernieuwen of het anders doen omdat de vraag is veranderd. Daar past dus niet meer de command-and-controlemethode bij”, stelt Sjollema.

Intrapreneurship
Geen bedrijf kan zonder goede ideeën. Intrapreneurship – ondernemerschap van werknemers binnen het bedrijfsleven – krijgt steeds meer aandacht. “We moeten nu breder kijken dan de uitvoering van het takenpakket alleen. We moeten ook kijken naar wat er speelt bij de klant, in de maatschappij, in Europa en in de markt.” Betekent dit dat er dan alleen behoefte is aan hoger opgeleide mensen? “Nee, dat vind ik absoluut niet. Vakmannen en vakvrouwen blijven nodig. Ik geef je een voorbeeld in de vorm van de vuilnisdienst in Den Haag. Je kunt ervoor kiezen om die dienst top-down aan te sturen, maar ze hebben gekozen voor zelfsturende teams die verantwoordelijk zijn voor het schoonhouden van een bepaalde regio. Ze plannen zelf hun werk. Een ander voorbeeld: een gebakfabriek leverde jarenlang standaardproducten. Ze zeiden: dit is ons aanbod en dit verkopen we. Nu zijn ze veel meer vraaggericht gaan werken. Ze hebben hele korte lijnen gemaakt en dat gaat niet meer via het topmanagement van ‘kan dit, mag dat en zo’. Nee, in de teams worden vraag en productie op elkaar afgestemd. Zo kan de vliegtuigindustrie op vluchten naar verschillende landen nu zogenaamde cultuurgebakjes op de internationale vluchten serveren. Je kijkt dus heel goed naar je klant, naar de vraag, de wensen en behoeften en vervolgens speel je daar snel en gericht op in door middel van zelfsturende teams.” Zijn wij in Nederland al veel meer klantgericht en klantvriendelijk gaan werken? “Ja, dat vind ik wel. Zeker in de dienstverlenende sector.”

Employability
Kun jij voorbeelden noemen van anders werken?
“Ja, naast zelfsturing heb je nog employability. Daarin gaan werkgever en werknemers samen aan de slag om de talenten van de werknemer te ontwikkelen. Het doel is hier om de werknemer adaptief en flexibel inzetbaar te houden voor de arbeidsmarkt. De gedachte achter employability is niet dat jij als leidinggevende gaat bepalen waar de werknemer behoefte aan heeft. Het is de bedoeling dat de werknemer zelf zijn loopbaan aanstuurt en zelf initiatieven neemt. De leidinggevende geeft de gelegenheid om te kunnen groeien.” Dat is een volledige trendbreuk met het verleden. Zullen mensen straks niet meer in loondienst zijn? Sonia Sjollema: “Ik denk wel dat het begrip loondienst heel erg met het industriële tijdperk samenhangt. Het begrip loondienst is niet van alle tijden. Er zijn ook tijden geweest dat er totaal geen loondienst bestond en dat mensen in gilden werkten of als zelfstandige. Eigenlijk is loondienst een soort uitruil van aanwezigheid. Nu heeft het arbeidscontract nog wel formeel te maken met aanwezigheid met ‘je doet wat ik zeg’, maar het accent ligt nu veel meer op het resultaat wat je moet leveren. De werkende is al in een heel andere uitruilsituatie terechtgekomen.”

Sturing
Wat betekent zelfsturing eigenlijk voor mensen? Moet hij of zij nu hard gaan studeren om maar bij te kunnen blijven?
“Nou, ik geloof zelf dat persoonlijk en zakelijk leiderschap heel erg in het doen van het werk zelf ligt”, legt Sjollema uit. “Door te doen voel je waar je kracht zit. Je hebt soms wel meer verdieping nodig voor de inhoud van je werk, maar door steeds de grenzen van je werk op te zoeken – door uitdagende taken op je te nemen – ontwikkel je je steeds verder. Juist daar leer je heel veel van. Ik kom zelf uit een generatie die gewend is aan aansturing en begeleiding. Zo zijn mijn leerprocessen vormgegeven. Je bent toch geneigd je aan te passen aan de wil en het normpatroon van iemand anders. Ik denk dat het een generatieontwikkeling is.” Dat zie je bij de jongeren al. Die willen hun eigen weg bepalen. “Ook zij hebben een zekere structuur nodig”, beklemtoont Sonia. “Zij hebben een andere vorm van sturing nodig.”

Toch kan het gebeuren dat de zelfsturende persoon ergens tegenaan loopt waar hij of zij geen uitweg meer in ziet. “Als ZZP-er of ondernemer is het belangrijk dat je een netwerk hebt. Als werknemer kun je altijd je leidinggevende om hulp of feedback vragen. Ik las laatst een artikel en daarin stond als eerste stap: ‘Kies een mentor, kies iemand die met je meedenkt.’ Zelfsturing betekent niet dat je totaal op jezelf bent teruggeworpen. En vooral een loondienstfunctie wordt steeds risicovoller, omdat loyaliteit voor een organisatie nu veel tijdelijker wordt. Daarom is het belangrijk dat je tijdens je loondienstfunctie kansen creëert of pakt om te kunnen groeien. Je moet je accu blijven opladen. Als je in de valkuil stapt van alleen produceren en hard werken, loop je het risico dat je buiten de boot valt omdat je niet voldoende groei en waarde kunt laten zien. Kennis kun je weliswaar overal halen, maar competenties moet je zelf ontwikkelen. Dat heet job crafting of vrijvertaald baanboetseren”, zegt Sonia lachend. “Job crafting is een zichzelf versterkend proces. Medewerkers verrijken hun eigen functie, waardoor ze meer voldoening halen uit die functie. Hierdoor wordt hun betrokkenheid weer verder versterkt.”

Nieuw leiderschap
Voor organisaties wordt het steeds uitdagender om op personeelsgebied duurzaamheid na te streven en aantrekkelijk te blijven. “Bij het werven van talent zal een organisatie veel beter moeten kijken naar het soort talent dat ze zoeken.Dat pro-actief denken maakt functies flexibeler en maakt die ruimte voor ontwikkeling en het informeel leren in die functie mogelijk. En als we het over leiderschap hebben, dan zijn ook daar veranderingen gaande. Managers krijgen een meer ondersteunende rol. Zij zijn voor een deel mentor geworden. Daarnaast heb je de opiniërende leider, de leider die visie en richting geeft, zorgt voor verbinding en verantwoordelijk blijft voor de resultaten. Dat vraagt om heldere communicatie en het geven van ruimte.”

Generatieleren
Sonia Sjollema vervolgt: “De ondernemer is altijd wel actief gebleven op het gebied van entrepreneurship, maar grote organisatie zijn daarin een beetje weggezakt. Alles is vastgelegd in protocollen. Dat wordt de wet van de remmende voorsprong, want het ondernemerschap en eigen initiatief is verdwenen. Organisaties dreigen als een mammoet tot stilstand te komen. In ondernemingen vind je die cultuur niet. Ik denk dat het op zich niet slecht is om dingen vast te leggen. Het vinden van een goed evenwicht en heroverweging is steeds belangrijk. Betekent dat het einde van grote organisaties in de nieuwe tijd? “Ik vind het heel lastig om de toekomst te voorspellen. De vraag is: lukt het die cultuur te doorbreken en intrapreneurship en het nieuwe werken in te voeren. Of zit het zo vast dat je het niet meer in beweging krijgt. De vraag is ook: lukt het je het oude paradigma te vervangen door het nieuwe paradigma of moet je een geheel nieuwe organisatie opstarten. We hebben in Nederland te lang geslapen. We hebben te lang het vaste en hiërarchische dienstverband omarmd en de afwachtende en volgende houding van medewerkers getolereerd.”

“Misschien moeten we meer mentoren inzetten, zodat we van elkaar kunnen leren. De jonge generatie leert van de oudere en de oudere leert weer van de jongere generatie. Ik vind het generatieleren erg interessant. Dus, hoe zorg je dat alle generaties een waardevolle bijdrage kunnen leveren. Uit onderzoek blijkt dat hiërarchisch leiderschap voor iedereen een energievreter is. Wat is mooier dan vanuit duo mentorschap, zelfsturing en flexibiliteit de toekomst in te gaan?”

AUTEUR MARY SPAN | ©EVOLUTIEGIDS | 120704
Evolutiegids en trendjournalist/publicist. Hou ervan je te inspireren en te activeren
voor zinvolle evolutie in leven en werk, bouwend aan een wereld van nieuwe mogelijkheden.

Beleid voor de toekomst: Hou het klein!

Robotica-evolutie

Lees de evolutietrends en ontdek de mogelijkheden!

CONTACT US

We zijn momenteel niet aanwezig. Je kunt ons een e-mail sturen, dan komen we er zo snel mogelijk op terug.

Wordt verstuurd
RSS
Facebook
Facebook
LinkedIn

Login met je gegevens

Je gegevens vergeten?