HARRY WEBERS | oude en nieuwe wereldbeelden | view

24 december 2020 | Harry Webers | Hanzegids
Van foute standbeelden naar Ubuntu-filosofie

Het jaar 2020 zal de geschiedenis vooral ingaan als het jaar van de wereldwijde coronapandemie en de persoonlijke, sociaal-maatschappelijke en economische impact daarvan.


Maar 2020 was ook het jaar, waarin het slavernijverleden van rijke Westerse landen werd onderzocht en kritisch ter discussie werd gesteld. En waarin nationale monumenten, die herinneren aan de tijd van de slavenhandel, het opeens moesten ontgelden. En waarin omstreden standbeelden van roemruchte (zee)helden werden onthoofd, of van hun sokkel werden getrokken. En waarin de wereldwijde protesten tegen racisme van Black Lives Matter er nog een extra schepje bovenop deden met alle gevolgen van dien.


Slavernijonderzoek heeft geleid tot excuses van Britse bedrijven. En tot het – al dan niet met bruut geweld – verwijderen van standbeelden zoals dat van de slavenhandelaar Edward Colston, de stadsvader van Bristol. Zelfs de standbeelden van Christoffel Columbus en Winston Churchill ontsprongen de dans niet.


Toen we vanwege de coronapandemie plotseling in de social distancing en de anderhalvemetersamenleving terechtkwamen en grootschalige demonstraties opeens niet meer mogelijk bleken, verdwenen de discussies weer voor even naar de achtergrond.


Maar in ons land was er al langere tijd sprake van discussies over ‘foute’ standbeelden, zoals dat van de nationale zeeheld Michiel de Ruyter in de VOC-stad Vlissingen, en dat van gouverneur-generaal Jan Pieterszoon Coen (1587 – 1629) in de VOC-stad Hoorn. Maar een heuse VOC-beeldenstorm zoals in het bewogen jaar 1566 bleef in 2020 uit. 


Steden als Amsterdam en Rotterdam maar ook De Nederlandsche Bank doken in hun eigen slavernijverleden. Dit voedde de discussie over de omstreden naam ‘Gouden Eeuw’, die logischerwijs niet voor iedereen even ‘gouden’ was. En over de naamgeving van musea en gebouwen zoals Witte de With in Rotterdam, hetgeen zelfs zou leiden tot naamswijziging. En over het cultureel erfgoed ‘De Gouden Koets’, die omstreden is vanwege een afbeelding van de toenmalige koloniën van de hand van de Amsterdamse schilder Nicolaas van de Waay.


Opvallend was dat onze (cultuur)historici zich aanvankelijk niet of nauwelijks mengden in de discussies over ‘foute’ standbeelden. Maar rond de zomer buitelden ze opeens over elkaar heen in artikelen, columns en ingezonden brieven. De een vond dat je de standbeelden vanwege de nationale historie vooral moest laten staan, maar er dan wel een gedegen uitleg bij moest geven. Een ander stelde voor om alle foute historische beelden te verzamelen in een speciaal daarvoor ingericht themapark. En weer een ander wees er fijntjes op dat de koloniale handel hooguit goed was voor 10 % van onze handel in de 17-de eeuw, en dat 90 % Europese handel betrof.     


Het is bekend dat de roem en rijkdom van Nederland en enkele grote steden in de tegenwoordige Randstad deels te danken is aan de slavenhandel en overzeese koloniale bezittingen in de Gouden Eeuw. Dat daaraan menig monument en standbeeld aan helden uit die tijd zijn gewijd, kan dan ook geen enkele verbazing wekken. Maar het is evident dat ons huidige wereldbeeld en de opvattingen over mensenrechten, gelijkheid en economie niet zonder meer verenigbaar zijn met het wereldbeeld en de opvattingen van toen. Ogen van nu kijken anders naar toen.


Minder bekend is dat Hanzesteden in Oost-Nederland ruim voor onze Gouden Eeuw al hun eigen gouden eeuwen kenden. En dat die niet alleen veel economische voorspoed bracht, maar ook veel sociaal-maatschappelijk welzijn voor velen waaronder de kwetsbaren in de ‘Rijnlandse’ samenleving van de Hanze. Opvallend is dat er geen standbeelden van beroemde Hanseaten bestaan. Derhalve kunnen daarover ook niet bij tijd en wijle verhitte discussies worden gevoerd. Een niet bestaand standbeeld valt niet te onthoofden of van zijn sokkel te trekken. En als er al een standbeeld had moeten zijn, dat zou dat niet een bepaald ego betreffen, maar de gemeenschap. Met een ode aan de gemeenschapszin Ubuntu: ik ben omdat wij zijn.

Join the evolution of the Hanse with Harry Webers
AUTEUR HARRY WEBERS | ©EVOLUTIEGIDS | 201224
Harry Webers is Hanzegids en kwartiermaker
van de Hanze in Oost-Nederland
ubuntu1

Ubuntu, een belofte
voor beter mens zijn

Naast de Griekse filosofie bestaat er ook een Afrikaanse traditie: Ubuntu. Nelson Mandela leefde Ubuntu.

parijs_klimaatdeal

Werkt de klimaatdeal
van Parijs?

Op 12 december was het vijf jaar geleden dat het Klimaatakkoord van Parijs werd getekend. Werkt het?

COPYRIGHT | PRIVACY |CREATED BY MARY SPAN | ARCHIEF

CONTACT US

We zijn momenteel niet aanwezig. Je kunt ons een e-mail sturen, dan komen we er zo snel mogelijk op terug.

Wordt verstuurd

Login met je gegevens

Je gegevens vergeten?