HAN BEKKERS | Leiderschap versus populisme | sociale evolutie

Nieuw leiderschap vs populisme in De Evolutiegids

21 maart 2021 | Han Bekkers | Bestuursgids
Wat de evolutie ons leert over
nieuw leiderschap en rechts populisme

sociale evolutie bij De EvolutiegidsHet onwaarschijnlijke succes van de VVD en de begrijpelijke overwinning van D66 bij de verkiezingen van 2021 staan in de schaduw van de hardnekkige groei van het rechts-populisme. De drie populistische partijen, PVV, FvD en Ja21, hebben nu gezamenlijk meer zetels in de Tweede Kamer dan vier jaar geleden. Wat is dat toch dat mensen in de handen drijft van demagogen die de laatsten zijn die de belangen van hun kiezers behartigen?

Een aantal samenhangende ontwikkelingen beheersen met grote maatschappelijke gevolgen de wereldagenda:

  1. Een toenemende klimaatproblematiek en verstoring van ecologische evenwicht op aarde. Beheersing hiervan vraagt erkenning van het probleem en ingrijpende veranderingen in de manier van leven, vooral in de rijkere landen.
  2. Verschuiving van het machtsevenwicht naar opkomende landen, zoals China. De westerse democratieën zijn niet in staat tot een adequaat en tijdig antwoord, met als gevolg zorgelijke internationale spanningen.
  3. Grote groepen van de bevolking die hun achterblijvende situatie niet meer accepteren en in protest komen, te zien in toenemende vluchtelingenstomen naar de rijkere landen en protesten in de rijkere landen zelf.
  4. De toenemende internationale criminaliteit en het vernietigende terrorisme.
  5. De sterke bevolkingsgroei.
  6. De achterblijvende inkomensgroei bij de witte middenklasse en in de armste landen.
  7. De opkomst van populistische politieke partijen en leiders, waarvan Donald Trump, de oud-president van de Verenigde Staten, de meest in het oog springende is en die deels bovenstaande ontwikkelingen als bron hebben.

Wat is er aan de hand? Een belangrijke oorzaak van deze ontwikkelingen is te vinden in de welvaartsontwikkeling van de afgelopen dertig jaar.

Olifantcurve inkomen 1988 tot 2008

Bovenstaande grafiek van econoom Branko Milanovic (2016) geeft de problematiek haarscherp aan.

Vertrouwen verdwijnt
De middenklassen in de westerse en vroegere communistische landen hebben hun inkomen de afgelopen dertig jaar nauwelijks zien toenemen en zelfs zien dalen. Werkeloosheid, huisvestingsproblemen en toenemende migratie brengen met zich mee dat het vertrouwen in de traditionele politieke bestuurders verdwijnt. Ze vertrouwen het politieke establishment niet meer en keren zich af door als proteststemmers nationalistische en populistische leiders te volgen. Dit is een gemakkelijke weg, omdat deze leiders inspelen op latente gevoelens van angst, vervreemding en isolement in plaats van op verantwoordelijkheid en eigen kracht. De opkomst van deze nationalistische en populistische politieke partijen en leiders geeft aan dat de ‘oude’ politieke partijen leiderschap ontberen. Geert Wilders van de PVV, Thierry Baudet van Forum voor Democratie en in het buitenland onder meer Le Pen, Orban, Erdogan en Trump, zijn bereid basale uitgangspunten van de rechtstaat aan hun laars te lappen om de gunst van teleurgestelde en ontevreden kiezers te winnen. Zij verkopen leugens als ‘alternatieve feiten’ en spelen als populistische politici handig in op de onvrede van veel mensen. Deze leiders bieden al die mensen – die hun inkomen de afgelopen dertig jaar hebben zien stagneren of zelfs zien dalen en veranderingen in hun leven hebben gezien waarop zij geen invloed denken te hebben – een op angst en verdeeldheid gebaseerd houvast.

Vasthouden oude waarden
Liberale, christelijke en sociaal-democratische partijen hebben geen antwoord op deze ontwikkeling en verliezen hun macht en invloed, waardoor onze rechtstaat en onze beschaving onder druk komt te staan. Vaak blijven zij steken in het vasthouden aan de oude waarden, zoals vrijheid, eigen verantwoordelijkheid, solidariteit en gelijke kansen. Allemaal waardevolle thema’s, maar ze sluiten niet aan bij de mensen die andere problemen hebben, zoals werkeloosheid, teruglopende inkomens en schulden, criminaliteit, verloedering van hun buurten, onveiligheidsgevoelens. Omdat er geen bruikbaar alternatief is, worden al deze negatieve gevoelens onder leiding van populistische politici gericht op buitenlanders, rijken en ‘regenten’.

Alternatieve waarden
De opkomst van deze populistische partijen en de toenemende onvrede van grote bevolkingsgroepen is een belangrijk gegeven dat niet genegeerd mag worden. Het is echter mogelijk om met behoud van belangrijke waarden aan zinvolle politiek te doen, maar dan wel door nieuw leiderschap te tonen. Dat kan een leider doen door alert te reageren op gebeurtenissen die in strijd zijn met onze waarden, maar zeker ook door macht tegenover macht te zetten. Macht vanuit liefde voor de mensheid, voor een harmonische en productieve samenleving.

Nieuw leiderschap
We hebben nieuwe leiders nodig die hoop geven in plaats van vertwijfeling, die harmonie brengen in plaats van verdeeldheid oproepen, die zorgzaamheid bevorderen in plaats van haat zaaien, die de moraliteit terugbrengen in plaats van misplaatst eigenbelang. Nieuw leiderschap is nodig om een toekomstrijk perspectief te bieden in plaats van de negatieve toonzetting van de populisten. Maakt D66 met zijn roep om nieuw leiderschap deze belofte waar?

AUTEUR HAN BEKKERS | ©EVOLUTIEGIDS | 210321
Bestuursgids Han Bekkers is coach en therapeut voor leven & werk en
is auteur van het managementhandboek ‘De Druppel en de Oceaan’ en enkele romans.
Hilde Palland en Harry Webers in De Evolutiegids

Tijd voor een nieuw Hanzeverbond

Volgens politica Hilde Palland en Harry Webers kunnen de Hanzewaarden richtinggevend zijn voor een brede welvaart na de coronacrisis.

era van tiranniek eigendunk in De Evolutiegids

Het tijdperk van tiranniek eigendunk

Bezint eer ge een monocraat wordt! Eric Sadin schreef een leerzaam boek over het tirannieke individu.

COPYRIGHT | PRIVACY |CREATED BY MARY SPAN | ARCHIEF

CONTACT US

We zijn momenteel niet aanwezig. Je kunt ons een e-mail sturen, dan komen we er zo snel mogelijk op terug.

Wordt verstuurd

Login met je gegevens

Je gegevens vergeten?