HAN BEKKERS | burger versus overheid | zakelijke evolutie

De trage overheid in De Evolutiegids

24 maart 2021 | Han Bekkers | Bestuursgids
Burgers zijn helemaal klaar met de trage overheid

In Griekenland wordt nu op veel plaatsen naast de euro gebruikgemaakt van alternatieve betaalmiddelen en ruilhandel. Noodgedwongen. Deze ontwikkelingsweg past heel goed in het veranderende tijdsbeeld. En de overheid moet zorgen dat zij zelf klaar is voor deze burgerparticipatie. Wat kan de overheid doen?

Op vakantie in Griekenland vertelde een ondernemer mij dat hij samen met andere ondernemers een collecte organiseert als de wegen onderhoud nodig hebben. En de positieve resultaten waren te zien! De overheid is daar al langer de grote afwezige. Burgers nemen daarom initiatieven om samen naar oplossingen te zoeken. Daardoor is er een levendige ruilhandel in een modern jasje ontstaan. Voor velen is dit een manier om verloren gegane inkomsten te compenseren en om een beschermend web van solidariteit te creëren op een bijzonder moeilijk moment in hun leven. Dus beginnen mensen hun eigen kleine onderneming, samen met vrienden en familie. De Grieken grijpen noodgedwongen terug op alternatieve betaalmiddelen en zorgen zo voor een nieuwe economische orde.

Trage overheid
Maar ook in Nederland zien we de tekenen van een terugtrekkende overheid. Een opkomende groep burgers neemt steeds meer de verantwoordelijkheid op zich en steekt de handen uit de mouwen. Want de overheid en ook de gemeente lopen vast door te hoge kosten, geringe flexibiliteit en ontoereikende, te trage dienstverlening. Ik zie steeds meer dat burgers initiatieven nemen om zelf verbeteringen in de ruimtelijke omgeving en de exploitatie van voozieningen van de gemeente over te nemen. Dit gebeurt in kleine stappen, maar hoe langer hoe meer nemen burgers initiatieven en regelen ze zaken met elkaar die tot voor kort alleen de (semi)overheid geacht werd te doen. Burgers gaan zo steeds meer hun eigen gang en willen niet langer afhankelijk zijn van de trage besluitvorming van de overheidsinstanties. Vele initiatieven komen op: van zorg-coöperaties en energie-coöperaties tot het in eigen beheer nemen van voorzieningen, daar waar tot voor kort de overheid en de semi-overheid een monopolie hadden.

Zelf doen
Deze ontwikkelingsweg past heel goed in het veranderende tijdsbeeld waarin de positie van de overheid ter discussie staat. We zijn immers steeds meer genoodzaakt om afstand te doen van de almachtige, alwetende en alles regelende overheid met zijn verheven machtspositie. De overheid heeft de burger als consument bestempeld en hem op het schild gehesen en nu is diezelfde overheid verbaasd dat deze consument eisen gaat stellen en wil krijgen wat hij nodig heeft in plaats van braaf af te wachten. De overheidsinstanties kunnen deze verwachtingen niet meer waarmaken en hoewel raadsleden van hun wethouders vragen om elk probleem op te lossen verwachten veel burgers dat al lang niet meer van de overheid. De mondige burger is er klaar mee en doet het voortaan gewoon zelf.

Lastig sturen
Op hun beurt vinden beleidsmakers en overheidsbestuurders het lastig om met die nieuwe vormen van lokale kracht om te gaan en deze in de goede richting te sturen. Beleidsplannen en verantwoorde procedures passen niet meer in onze moderne en snelle tijd. Sommige veranderingen ziet men aankomen en sommige veranderingen zijn onvoorspelbaar. Deze veranderingen vragen om een wendbare overheid, maar diezelfde overheid zoekt echter zekerheid en wil de controle koste wat het kost behouden. Dit leidt tot terughoudendheid en wantrouwen van de burger.

Want kan de burger er nog wel van op aan dat een enthousiast idee over een of twee jaar nog steeds de noodzakelijke steun van de overheid krijgt? Bestaat het buurthuis dat door een buurtorganisatie wordt gerund straks nog wel? Aan de andere kant: kunnen initiatieven van burgers de toets van het gemeentelijk beleid en protocol nog wel doorstaan en krijgt elke burger gelijke kansen? Ook al zijn de burgerinitiatieven in aantal nog klein, het vraagt in de beleving van veel ambtenaren en bestuurders onevenredig veel van hun tijd en soms ook geld om initiatieven van burgers te realiseren.

Kloof
Zeker, het zijn nog maar de eerste stappen op weg naar optimale burgerparticipatie. De initiatiefnemers zijn vaak mensen met tijd, geld en hoog opgeleid en kunnen goed voor zichzelf zorgen. Geen doorsnee van de bevolking dus. Maar vernieuwingen moeten immers ergens beginnen. De overheid kan hier wel een belangrijke rol vervullen. Ze kan er namelijk voor zorgen dat in alle processen ook alle belangen vertegenwoordigd zijn. En als de overheid initiatieven niet vanuit gelijkwaardigheid kan ondersteunen, dan worden de kloof en het onbegrip tussen overheid en burgers alleen maar groter. En met de kloof groeit het wederzijdse wantrouwen.

Kritische zelfreflectie
Ik merk ook dat veel overheidsprofessionals zeer gemotiveerd zijn om op een meer participatieve wijze met burgers samen te werken. Ze zijn zelfs bereid burgers ondersteuning te bieden bij de realisatie van hun agenda en soms zelfs het idee van sturing los te laten ook al moet de overheid wettelijk gezien burgerinitiatieven begeleiden. Maar tegelijkertijd worstelen veel overheidsdienaren met de vraag hoe je dat precies moet doen en ervaren ze niet altijd steun van collega’s, leidinggevenden of bestuur om samen naar alternatieve werkwijzen te zoeken. Ik heb in gemeenten vele gesprekken gevoerd met overheidsmedewerkers en het viel mij op dat de motivatie groot is om samen met burgers op te trekken en een andere manier van werken na te streven. Het bewustzijn, dat het belangrijk is om je eigen manier van werken aan een kritische zelfreflectie te onderwerpen is bij de overheidsdienaren aanwezig, evenals de bereidheid om samen met collega’s te leren.

Gunfactor
Maar de overheid heeft toch een rol als het gaat om rechtsgelijkheid, rechtszekerheid en rechtmatigheid? Als de overheid terugtreedt, hoe worden de belangen van individuele burgers dan nog gewaarborgd? Krijgen we geen grote verschillen te zien tussen burgers? Allemaal relevante vragen, die echter niet direct een antwoord behoeven. Gun de burgers hun kans. De overheid doet ook niet alles perfect. Laten we initiatieven waarderen, aanmoedigen, de ruimte geven, ondersteunen of gewoon hun gang laten gaan. Wel toezicht houden, aanwezig zijn en kijken of algemene waarden en individuele belangen niet onnodig worden geschaad en desnoods stevig handhaven als dat wel het geval is. Want misschien is de overheid nog wel de enige plek waar regels, controle, procedures en handhaving gelden, waardoor burgers zich vrij kunnen voelen in het besef dat er nog één instantie is die kan voorkomen dat de grenzen van beschaving, democratie en onderling respect overschreden worden. Ook in deze coronatijd merken we hoe essentieel een actieve rol van de overheid kan zijn. De overheid creëert het speelveld, waarbinnen burgers de ruimte hebben om in te vullen hoe zij willen samenleven.

Mijn boodschap is dat het herwaarderen van de rol van burgers eveneens een herwaardering van het functioneren van de overheid impliceert.

AUTEUR HAN BEKKERS | ©EVOLUTIEGIDS | 210324
Bestuursgids Han Bekkers is coach en therapeut voor leven & werk en
is auteur van het managementhandboek ‘De Druppel en de Oceaan’ en enkele romans.
Nieuw leiderschap vs populisme in De Evolutiegids

Nieuw leiderschap versus populisme

Wat is dat toch dat mensen in de handen drijft van demagogen die de belangen van kiezers niet behartigen?

rentmeesterschap in de Evolutiegids

We moeten meer generatiebewust worden

Het recente boek van Roman Krznaric en het WRR-rapport ‘Generatiebewust Beleid’ hebben eenzelfde boodschap: rentmeesterschap.

COPYRIGHT | PRIVACY |CREATED BY MARY SPAN | ARCHIEF

CONTACT US

We zijn momenteel niet aanwezig. Je kunt ons een e-mail sturen, dan komen we er zo snel mogelijk op terug.

Wordt verstuurd

Login met je gegevens

Je gegevens vergeten?