GEOPOLITIEK ENERGIE | energietransitie | duurzame evolutie

Geopolitiek in de Evolutiegids

14 maart 2022 | Mary Span | Evolutiegids

Geopolitiek maakt evolutie naar duurzame energie nog urgenter

Om de lange weg naar nul-koolstof te bewandelen, moeten energieonderzoekers lessen trekken uit de geschiedenis en de natuur. De weg van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energiebronnen kan nog lang zijn, maar één ding weten we zeker: het hervormt de wereld.

84 Procent van onze energie komt uit olie, kolen en gas. Door de Russisch-Oekraïense oorlog en de daarmee gepaard gaande gasleveranties van Rusland aan het Westen, ligt een versnelde overgang naar hernieuwbare energiebronnen voor de hand. De afhankelijkheid van fossiele brandstoffen is dermate groot, dat het niet snel een einde zal maken aan de geopolitiek van fossiele brandstoffen.

Al bijna 200 jaar staat fossiele energie centraal in de geopolitiek.

Fossiele brandstoffen hebben gezorgd en zorgen nog steeds voor dramatische geopolitieke conflicten in de wereld, maar de overgang naar een koolstofarme wereld zal ook leiden tot nieuwe rivaliteit, winnaars en verliezers. Energie ligt dus aan de basis van veel politieke onrust. Het beklimmen van de energieladder van hout naar steenkool tussen de achttiende en negentiende eeuw maakte bijvoorbeeld industrialisatie mogelijk. Maar vergrootte ook de klassenstrijd, wat Karl Marx en Friedrich Engels ertoe aanzette Het Communistisch Manifest te schrijven. Ook de overgang naar hernieuwbare energiebronnen zal ontwrichtend zijn.

Olie- en gasproducenten kunnen in de toekomst wereldwijde invloed verliezen.  En nieuwe relaties en contacten kunnen de oude instituten zoals de OPEC vervangen. Bovendien zal het gebruik van land en zee voor winning van hernieuwbare energie toenemen en daarmee de voedsel- en waterzekerheid op het spel zetten. Het kan ook de vluchtelingenstromen vanwege klimaatverandering en oorlog tussen landen versnellen.

We worden bovendien geconfronteerd met de opkomst van een groeiende technologische en economische rivaliteit tussen de Verenigde Staten en China, die ook duidelijk een politieke rivaliteit is. Ook in andere delen van de wereld zien we een toename van economisch nationalisme. We moeten erkennen dat de orde die na de Tweede Wereldoorlog is ingesteld – die grotendeels is gecreëerd door de Verenigde Staten en hun bondgenoten, waaronder Europa – is gedestabiliseerd door de opkomst van China. We worden geconfronteerd met een zwak internationaal systeem dat meer dan ooit bedreigd wordt. De noodzaak tot dialoog is groter dan ooit! Tegelijkertijd moeten we ons kunnen verdedigen tegen landen die misbruik maken van onze openheid en transparantie en tegen infiltratie, conflicten en oorlog.

Om conflicten te minimaliseren en gelijkheid te maximaliseren,
zullen de beleidskeuzes van staten in het komende decennium cruciaal zijn.

Een groep internationale onderzoekers op het gebied van energie en buitenlands beleid hebben in 2018 vier toekomstscenario’s besproken. Ze bespraken wat de energietransformatie drijft, waar en in welk tempo. De bijeenkomsten werden in 2018 in Berlijn gehouden bij het Duitse Instituut voor Internationale en Veiligheidsaangelegenheden (SWP), parallel bijeengeroepen door het project Geopolitics of Energy Transformation 2030 (GET 2030) met het IRENA-rapport van 2019 en gefinancierd door het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken. In het kort schets ik hier de vier scenario’s.

  1. Grote groene deal
    Dit scenario veronderstelt volledige samenwerking: een wereldwijde consensus voor actie tegen klimaatverandering dat leidt tot een gecoördineerd internationaal beleid. G20-landen bouwen een genereus Groen Klimaatfonds, ruim boven de doelstelling van $ 100 miljard per jaar in het klimaatakkoord van Parijs. Een golf van groene globalisering, zoals vastgelegd in de duurzame ontwikkelingsdoelen (SDG’s) van de Verenigde Naties, stelt alle landen in staat om te delen in de voordelen van decarbonisatie. Petro-staten worden gecompenseerd om soepel over te schakelen naar een duurzame economie.
  2. Technologische doorbraak
    Een grote technologische vooruitgang stuurt de wereld op een ander pad. De Verenigde Staten en China nemen het voortouw daarin, maar de concurrentie tussen landen neemt ook toe. De wereld valt uiteen in twee kampen in een clean-tech koude oorlog. Technologieleiders hebben de macht. Andere landen neigen naar een van de leiders, waardoor regionale blokken worden versterkt en de rivaliteit toeneemt. Europa loopt bijvoorbeeld achter op China en de Verenigde Staten, omdat de interne markt minder geïntegreerd blijft. Rusland sluit zich aan bij China. 
  3. Nationalisme
    Verkiezingen brengen populisten aan de macht, nationalisme groeit en autocratieën nemen toe ten koste van democratieën. Nation-firstbeleid zorgt ervoor dat binnenlandse energiebronnen worden bevoordeeld boven geïmporteerde. Dit stimuleert de ontwikkeling van fossiele brandstoffen, waaronder de productie van kolen en schalie, en hernieuwbare energiebronnen. De winst in het ene land betekent het verlies van het andere land. Door het protectionisme zijn schaalvoordelen beperkt en wordt de voortgang van decarbonisatie vertraagd. Machtige landen nemen het voortouw in de VN en ondermijnen de klimaatdoelstellingen. Dit vernietigt het klimaatakkoord van Parijs en het gezamenlijke beleid van Europa. Met de hogere temperaturen en veelvuldige stormen komen de voedselprijzen onder druk te staan, vanwege droogte of overstromingen. Er wordt gevochten om water en andere gedeelde hulpbronnen.
  4. Doormodderen
    Business as usual resulteert in een mix van energiehubs, met weinig samenwerking. Hernieuwbare energiebronnen nemen weliswaar toe, maar de fossiele brandstoffen blijven vanwege business as usual dominant. Sommige nationale oliemaatschappijen gaan failliet en andere consolideren zich tot een handvol wereldwijde energiereuzen die de markt domineren. De OPEC verdwijnt, omdat de inkomsten haperen. Olieproducerende landen als Rusland, Midden-Oosten en Afrika zien hun inkomsten opdrogen. Europa houdt zich meer bezig met klimaatverandering en streeft naar bilaterale partnerschappen met gelijkgestemde landen en ontwikkelingslanden. De geopolitieke onevenwichtigheden tussen Oost en West, Noord en Zuid en energieongelijkheid nemen toe.

Welke lessen kunnen wij daaruit trekken?

Ten eerste zullen dalende kosten van technologie – het brandpunt van de huidige debatten – op zichzelf niet leiden tot een koolstofarme wereld. Politiek zal een essentieel ingrediënt zijn voor succes of mislukking.

Ten tweede: in een koolstofarme wereld zal de strijd gaan over hoe de infrastructuur te financieren en de technologie te beheersen die nodig is om wind-, zonne- en andere hernieuwbare energiebronnen te benutten, en hoe toegang te krijgen tot de materialen die nodig zijn voor de productie van die technologie.

Ten derde is het tempo van verandering van belang. Als een technologische doorbraak bijvoorbeeld voor snelle veranderingen zorgt, hebben onstabiele staten die fossiele brandstoffen produceren, zoals Venezuela of Algerije, misschien geen tijd om zich aan te passen en kunnen hun interne conflicten overslaan naar aangrenzende regio’s.

Ten vierde zijn de strategieën tussen landen verschillend. Westerse beleidsmakers zien de liberalisering van de markt als de weg, terwijl China een top-downbenadering en staatsplanning als een oplossing voor vooruitgang ziet. En Brazilië ziet de militaire junta en de Amazone als oplossing voor zelfvoorziening.

Wie moet het voortouw nemen bij
het managen van de energietransitie?

De G20-landen, want die bevatten tweederde van de wereldbevolking, vertegenwoordigen 90% van het mondiale bbp en zijn voor 80% verantwoordelijk voor de uitstoot van broeikasgassen. Zij kunnen leiderschap over de uitvoering en financiële steun bieden. De VN zou daarbij een ondersteunende rol kunnen hebben, omdat daarin 193 landen vertegenwoordigd zijn. De grootste economieën erkennen dat de reis naar nul-koolstof beladen is met geopolitieke risico’s. Door de juiste vragen te stellen, bedreigingen te signaleren en oplossingen te bieden, kunnen we op weg naar een rechtvaardige, vreedzame en effectieve energietransitie. Nu de wereld wordt geconfronteerd met economische, ecologische en sociale onrust, wordt het steeds belangrijker om samenwerking en evolutie van hernieuwbare energieën te stimuleren.

Join the [w]evolution

AUTEUR MARY SPAN | ©EVOLUTIEGIDS | 220314
Trendjournalist/publicist. Hou ervan je te inspireren en te activeren voor zinvolle evolutie in leven en werk,
bouwend aan een wereld van nieuwe mogelijkheden.
Rusland daagt het Westen uit in de Evolutiegids

Rusland daagt
het Westen uit

Met de oorlog in Oekraïne wordt het Westen uitgedaagd met de wereldhegemonie als inzet.

Oekraïne in de Evolutiegids

De wereldorde zal nooit meer
hetzelfde zijn

Poetin’s actie om Oekraïne binnen te vallen is ongehoord en misdadig. Het is een ernstige inbreuk op de wereldorde.

COPYRIGHT | PRIVACY |CREATED BY MARY SPAN | ARCHIEF

CONTACT US

We zijn momenteel niet aanwezig. Je kunt ons een e-mail sturen, dan komen we er zo snel mogelijk op terug.

Wordt verstuurd

Login met je gegevens

Je gegevens vergeten?