FRANK DEN BUTTER | slimme corona-evolutie | vitale evolutie

Evolutie coronavirus in De Evolutiegids

10 januari 2022 | Frank den Butter | Economiegids

Slimme evolutie van het coronavirus

De omikronvariant van het coronavirus is een schitterend voorbeeld van hoe slimme evolutie bevorderlijk is voor behoud en verspreiding van de soort. Omikron is veel besmettelijker dan de voorgaande deltavariant en heeft deze dan ook razendsnel verdrongen. Bovendien is omikron minder ziekmakend zodat minder moeite wordt gedaan verspreiding van het virus af te remmen.

Survival of the fittest is de bekende stelregel in het Darwinistische evolutieproces. De soort die zich door nieuwe mutaties het best weet aan te passen aan de omstandigheden en daarmee ook andere soorten weet te verdringen, heeft de beste kans te overleven. Zolang als het duurt, tot er weer een nieuwe mutatie, of andere soort, beter bestand is tegen de omstandigheden. Dat geldt voor mensen, dieren, planten, maar ook voor virussen.

Sneltrein naar viraal succes.

De huidige ontwikkeling van het coronavirus, dat zich dankzij onze op veelvuldige en ook internationale contacten gerichte maatschappij wereldwijd onder de mensen wist te verspreiden, vormt een mooie illustratie van hoe een evolutie zich in sneltreinvaart kan voltrekken. De opvolgende levensvatbare mutaties werden steeds besmettelijker en wisten daarmee de oude varianten te verdringen. De deltavariant werd opgevolgd door de omikronvariant. Dat deze omikronvariant veel besmettelijker was, werd al snel duidelijk. Hier voltrok zich de natuurlijke selectie in een paar weken. Daarom werd deze variant in eerste instantie als zeer bedreigend ervaren en werden de vaccinatiecampagnes met een derde prik (booster) versneld opgezet.

De vraag daarbij is hoe het komt deze variant veel besmettelijker is dan de vorige. Op deze vraag zijn verschillende, zij het momenteel nog onzekere antwoorden. In de eerste plaats lijkt het erop dat omikron in de luchtwegen sneller infecteert en zich daardoor sneller vermenigvuldigt dan de deltavariant. Daarnaast weet omikron sneller de door vaccinatie of door een eerdere besmetting opgebouwde immuniteit te omzeilen. Het betekent dat wanneer in een bevolking er relatief veel immuniteit is opgebouwd, omikron tot meer besmettingen leidt dan de eerdere deltavariant. Gewoonweg omdat er meer besmetbaren voor omikron zijn.

Het uiteindelijke doel van een ziekteverwekker is
om mee
r van zichzelf te maken.

Een belangrijke en interessante derde reden is dat de zogenoemde generatietijd, dat is de gemiddelde tijd tussen besmet raken en iemand anders besmetten, korter is dan bij de deltavariant. Noorse gegevens suggereren dat de generatietijd van omikron drie dagen is, vergeleken met ongeveer vijf voor eerdere varianten. In feite duidt dit erop dat omikron niet echt besmettelijker is, maar dat besmetting sneller kan worden overgedragen. Wanneer iemand nu na drie dagen in plaats van na vijf dagen al besmettelijk is, kan hij of zij die besmetting ook al na drie dagen doorgeven aan anderen die dan ook weer op hun beurt de besmetting sneller kunnen doorgeven. In termen van de modelanalyses die bij de coronabesmetting worden gemaakt, betekent het dat het reproductiegetal anders moet worden berekend en wordt overschat wanneer de oude generatietijd wordt aangehouden. Dit reproductiegetal (R)  geeft aan hoe snel de besmetting zich uitbreidt (indien R >1) of afzwakt (indien R< 1). Een mogelijk gevolg is ook dat de besmettingsgolf een sneller verloop heeft: eerst is deze heftig met een groot aantal besmettingen maar vervolgens dempt de golf ook eerder.

Brengen we in 2022 de coronalessen in praktijk?

Daarbij komt er steeds meer duidelijkheid over de mate waarin de omikronvariant ziekmakend is en daarmee beslag legt op capaciteit van ziekenhuisbedden en intensive care. Het lijkt er op dat Covid-19 veel milder verloopt bij de omikronvariant dan bij eerdere varianten van het coronavirus. Een reden kan zijn dat deze variant minder de longen aantast dan de oorspronkelijke varianten. Dit roept de vraag op in hoeverre de bestrijding van het virus met een uitgebreide en de gehele bevolking overdekkende vaccinatiecampagne nodig blijft, zeker gezien het feit dat immuniteit minder bescherming tegen deze variant lijkt te bieden. Heel voorzichtig komt weer de gedachte op of niet toch weer ten dele kan worden ingezet op een strategie van groepsimmuniteit waarbij meer mensen dan voorheen deze immuniteit kunnen verkrijgen door het doormaken en weer genezen van Covid-19. Aan het begin van de pandemie, toen er nog geen zicht was op vaccins, heeft premier Rutte even deze mogelijkheid geopperd, maar direct weer verlaten omdat het op dat moment een zeer gevaarlijk strategie was. Het zou een te groot beslag op de ziekenhuiscapaciteit leggen en veel sterfgevallen betekenen.

Al met al laat dit zien hoe slim en doordacht de evolutie naar de omikronvariant is. De twee aspecten, grotere besmettelijkheid en minder ziekmakend, zijn essentieel voor de verspreiding en het voortbestaan van het coronavirus. De grote besmettelijkheid heeft ervoor gezorgd dat deze variant snel dominant kon worden. Het mildere verloop van de ziekte kan ertoe leiden dat er minder behoefte is om het virus zoveel mogelijk, via vaccinatie of voortdurende contactbeperkende maatregelen, uit te bannen. Zo kan een virus dat minder ziekmakend is, langer blijven voortbestaan. Even komt hierbij de gedachte op dat omikron een goed ontwerp zou zijn wanneer het doel is het virus zodanig te muteren dat deze minder belastend voor de toekomst is. Direct dient daarbij te worden aangetekend dat dit natuurlijk een gevaarlijke en ethisch onaanvaardbare ingreep zou zijn. Vandaar dat het goed is de evolutie aan de natuur zelf over te laten.

Frank den Butter in De Evolutiegids

AUTEUR FRANK DEN BUTTER | ©EVOLUTIEGIDS | 220110
Economiegids Frank den Butter is hoogleraar Algemene Economie aan de Vrije Universiteit Amsterdam.
Transactie-econoom die onderzoekt hoe Nederland zijn positie als handelsland in de toekomst het beste kan benutten.
Rijnlands leiderschap in De Evolutiegids

Topambtenaren: omarm Rijnlands leiderschap!

Economiegids Frank den Butter pleit voor Rijnlands ambtelijk leiderschap, ondersteund door de visie van een Rijnlandse politieke leider.

zielzorg in De Evolutiegids

Luister naar je ziel!

Maak ruimte voor zielzorg en heling van geestelijke verwondingen. Preventiegids Harold Stevens legt uit waarom.

COPYRIGHT | PRIVACY |CREATED BY MARY SPAN | ARCHIEF

CONTACT US

We zijn momenteel niet aanwezig. Je kunt ons een e-mail sturen, dan komen we er zo snel mogelijk op terug.

Wordt verstuurd

Login met je gegevens

Je gegevens vergeten?