KAPITALISME | zitten we op ’n economische tijdbom? | zakelijke evolutie

inflatiebom in De Evolutiegids

15 oktober 2021 | Mary Span | Evolutiegids

Zitten we op een economische tijdbom?

De economie lijkt uit de pas te lopen nu de prijzen enorm in de hoogte schieten. Gaan we op weg naar de ‘Shortage Economy’ zoals The Economist dat noemt? Zijn we op weg naar een instabiel kapitalisme of hebben we een nieuwe samenlevingsvorm nodig?

Nog niet zo lang geleden zagen we beelden van lange files voor de Britse tankstations, omdat de tankstations droog stonden. De stagnerende toelevering van benzine was de oorzaak. Wellicht lachen we erom, maar het zal maar gebeuren in ons eigen landje. In de Verenigde Staten hebben ze er daarom voor gezorgd, dat ze niet droog komen te staan. Daar gaan ze juist door met het opdelven van olie, want een tekort zou wel eens kunnen leiden tot een burgeroorlog.

Analisten voorspellen echter niet veel goeds voor de toekomst.

Volgens sombere voorspellingen wordt het voor velen ‘heat or eat’. Na het vallen van de Berlijnse muur zette de wereld volop in op wereldwijde vrijhandel. Dit heeft alles te maken met de overtuiging dat de samenleving een markt is en dat burgers slechts klanten zijn. Hoewel dit liberale denken ontegenzeggelijk voordelen had, bracht het ook problemen met zich mee, zoals een groeiende ongelijkheid tussen rijk en arm, flexibilisering van de vaste baan, meer asociaal gedrag en een breed levend gevoel dat de nationale gemeenschap erodeert. De bestuurlijke elite leek nauwelijks te begrijpen wat er gaande was. Zowel links als rechts van het politieke midden bleef men vasthouden aan liberale denkwijzen. Juist dat bood ruimte aan rechts-populistische politici om de macht naar zich toe te trekken. Ze buitten het onbehagen uit en voerden de polarisatie verder op. Niet zonder succes. Tegelijkertijd staan we voor de enorme opgave om te vergroenen. Deze transformatie is door de coronapandemie en de daarmee gepaard gaande schulden eerder moeilijker dan gemakkelijker geworden.

We zien dat alles nu ook duurder wordt, van benzine tot huizen en aandelen.

Inflatie doet zich overal gelden. Een paar voorbeelden: in 2020 werd hout ineens 50 procent duurder; de prijs van papier bijna 40 procent; de prijs van tarwe is verdrievoudigd, waardoor pasta veel duurder wordt; de prijs van steenkool is binnen een jaar met 400 procent gestegen; de prijs van aardgas is vervijfvoudigd in één jaar tijd. Dat zijn enorme prijsstijgingen!

Miljoenen auto’s zijn dit jaar niet afgeleverd omdat ze niet afgemaakt kunnen worden. Op 12 oktober stopte Audi met de productie in de fabrieken in Ingolstadt en Neckarsulm, omdat er geen halfgeleiderschips te koop waren. De Taiwanese grondstoffenleverancier is nu het meest waardevolle bedrijf ter wereld geworden! Je zou haast denken dat dit de reden is waarom China aast op overname van Taiwan. Daarnaast worden steeds meer multinationals gehackt, maar ook duizenden kleinere bedrijven worden digitaal gegijzeld. Hoewel er zelden iets over wordt bekendgemaakt, worden veel meer bedrijven slachtoffer van ransomware.

Het tekent de verwarring van deze tijd: we weten dat de kapitalistische economie niet goed meer functioneert, maar nog niet waarom niet – en wat te doen.

De situatie is nauwelijks verbeterd. De tekorteconomie is een feit. Veel bedrijven hebben nog steeds problemen om chips te krijgen, maar ook hout, staal, bouwmaterialen, gas, containers en kunststofproducten zijn nog steeds moeilijk verkrijgbaar. Wat is de oorzaak?

  1. Met de volledig gedigitaliseerde globalisering is de complexiteit in de economie enorm toegenomen, wat een aantal gevolgen kan hebben. Veel bedrijven missen puzzelstukken die ze nodig hebben om verder te kunnen produceren. Bedrijven zijn namelijk sterk afhankelijk geworden van de internationale toeleveringsketens. Dat is de reden dat Europa ernaar wil streven om de primaire producten zoveel mogelijk uit Europa te betrekken.
  2. De extreem hoge energieprijzen zijn het gevolg van ons streven naar decarbonisatie en de druk om minder CO2 te produceren. Energieleveranciers hebben langlopende contracten die ze niet zomaar kunnen verbreken om over te kunnen stappen naar goedkopere (meer vervuilende) alternatieven. Daarom is aardgas, dat als halfzuiver wordt beschouwd, zo duur geworden. China heeft overigens erg veel gas ingekocht. Tegelijkertijd is de wereld er niet in geslaagd alternatieve energiebronnen te ontwikkelen.
  3. We hebben momenteel te maken met de donkere kant van de globalisering. We hebben wereldwijd te maken met politieke omwentelingen, zoals de nieuwe agressiviteit van China of de neiging tot protectionisme en nationalisme in verschillende landen. Ook hebben we wereldwijd te maken met klimaatrampen met als gevolg honger, conflicten en vluchtelingenstromen. Er is ook sprake van escalerend, religieus extremisme, dat een gevaar vormt voor de nationale veiligheid en democratische rechtsorde.

Nederland en Europa zouden stabiliserende actie moeten nemen.

We hebben ons in slaap laten wiegen door het comfort van ons leven in het westen en met name door de lage rente en lage inflatie. De lage rente heeft geleid tot een massale stijging van de schulden, ook bij burgers. Als het zuur op de financiële markten wordt, kan het heel snel heel verkeerd gaan. En de wapens van de centrale banken zijn opgebruikt. Ze kunnen niet fors of snel de rente verhogen, want de overheden hebben nu al begrotingstekorten.

Het belangrijkste is het besef dat er een nieuw, economisch ontwaken nodig is. Veel economen denken daar al over na. Kate Raworth en Giacomo Corneo zijn daar voorbeelden van. De een denkt na over een holistisch circulair systeem, de donuteconomie, en de ander over aandeelhouderssocialisme. De Italiaanse hoogleraar Corneo ziet geen alternatief voor het kapitalisme, maar hij heeft wel een plan om de markteconomie socialer te maken. Zijn idee is met een sociaal dividend iedereen mee te laten profiteren van het grootkapitaal.

De sterk oplopende inflatie van de laatste tijd is mogelijk geen tijdelijk fenomeen. De gevolgen kunnen verwoestend zijn, vooral voor de meest kwetsbaren in de samenleving. In economische stabiliteit kan geïnvesteerd worden, zodat de volgende crisis minder verwoestend is. Maar we moeten het ook willen.

Join the [w]evolution

AUTEUR MARY SPAN | ©EVOLUTIEGIDS | 211015
Evolutiegids, trendjournalist & publicist. Hou ervan je te inspireren en te activeren
voor zinvolle evolutie in leven en werk, bouwend aan een wereld van nieuwe mogelijkheden.
donuttafel

De nieuwe economie in een donut

Econoom Kate Raworth is een rebelse Oxford-onderzoeker die nadenkt over de huidige, gangbare economische wetenschap.

Corona-economie in de Evolutiegids

Covid-19 trekt diepe sporen in economie

De uitbraak van Covid-19 trekt diepe sporen in de wereldhandel. Daardoor loopt de open Nederlandse economie averij op. Is het coronanomie-effect groot?

COPYRIGHT | PRIVACY |CREATED BY MARY SPAN | ARCHIEF

CONTACT US

We zijn momenteel niet aanwezig. Je kunt ons een e-mail sturen, dan komen we er zo snel mogelijk op terug.

Wordt verstuurd

Login met je gegevens

Je gegevens vergeten?