altruïsme in De Evolutiegids

16 oktober 2020 | Mary Span |Evolutiegids
Hoe mensen evolueerden naar altruïsme

sociale evolutie bij De EvolutiegidsAls we iemand de helpende hand toesteken, dan denken we er niet bij na dat ons gedrag met evolutie te maken kan hebben. Hoe komt het toch dat mensen zo altruïstisch of onbaatzuchtig kunnen zijn?

Volgens wetenschapsjournalist Torre Nørretranders mag het begrip altruïsme worden afgeschaft. Het woord werd in 1851 door de Franse filosoof Auguste Comte de wereld ingeholpen. Het betekent dat je iets voor iemand doet zonder egoïstisch te zijn. Volgens Torre is het gewoon verstandig om onbaatzuchtig te zijn en daarvoor is geen begrip nodig om dat gedrag te verklaren.

Vriendelijkheid
Maar er is een verschil tussen dieren en mensen. Hoewel veel dieren een soort altruïstische neiging vertonen, gaan mensen verder en passen het toe op meer situaties dan enig ander wezen. De vraag is waarom we dat doen. Een recent essay gepubliceerd in het filosofietijdschrift Synthese verduidelijkt een van de meest intrigerende van deze verklaringen. Het onderscheidende tussen dier en mens zit ‘m in vriendelijkheid en de neiging om sociale normen te volgen. 

Wederkerig
Altruïsme komt het meest voor tussen familieleden en andere verwanten, maar er bestaat ook wederkerig altruïsme. Dat laatste is een soort verlicht eigenbelang dat ons verzekert van hulp als we dat nodig hebben. Maar mensen helpen ook totaal vreemde mensen. We doneren geld voor een goed doel of geven een dakloze wat geld zonder kans op wederkerigheid. 

Evolutionair gezien is dit een raadsel. Dieren gedragen zich niet zo.

De evolutionaire biologen Sober en Wilson zeggen nu dat we de neodarwinistische evolutietheorie moeten herzien. Ze beweren dat menselijk altruïsme is geëvolueerd door groepsselectie waarbij groepen altruïsten van nature werden geselecteerd omdat ze daarmee een voordeel hadden ten opzichte van andere groepen. Dr. Michael Vlerick van de Universiteit van Tilburg verdedigt de bewering dat menselijke altruïstische neigingen zijn geëvolueerd door culturele groepsselectie en gen-cultuur co-evolutie en biedt empirisch bewijs ter ondersteuning.

Pro-sociaal
Wanneer een groep individuen, die de neiging hebben om goed samen te werken, het opneemt tegen een groep die dat niet doet, zal de eerste waarschijnlijk bovenaan komen te staan. Dit leidt op de lange termijn tot meer, grotere groepen pro-sociale individuen. Als dit eindeloos wordt herhaald tijdens de menselijke evolutie, krijg je een soort die in staat is andere leden van zijn soort te helpen op manieren die dieren niet kunnen.

Natuurlijk zijn er wetenschappers die een andere theorie zijn toegedaan en die zeggen dat groepen van genetisch homogene individuen met elkaar strijden om hulpbronnen. Groepen die goed samenwerken, die genetisch vatbaar zijn voor altruïsme en pro-sociaal gedrag, hebben de neiging anderen te overtreffen.

Oké, we zijn dus geëvolueerd door samenwerking.

Complex
Volgens dr. Vlerick zijn we geen slaven van genetische neigingen, maar we zijn volgens hem ‘een bijzonder coöperatieve soort met een geëvolueerde neiging tot altruïsme binnen de groep’. Een aantal recente studies suggereert dat jonge kinderen al heel vroeg een biologische aanleg hebben om anderen te helpen hun doelen te bereiken, middelen met anderen te delen en anderen op een nuttige manier te informeren. De naaste verwanten van primaten, zoals chimpansees, helpen anderen instrumenteel, maar ze zijn niet zo geneigd om hulpbronnen altruïstisch te delen en ze informeren anderen niet nuttig over dingen. De evolutionaire wortels van het menselijk altruïsme lijken dus veel complexer te zijn dan voorheen werd aangenomen.

Beter dan de natuur
Dit onbaatzuchtige vermogen van de mens zou kunnen worden gebruikt om de huidige wereldproblemen op te lossen. Wij zijn echter geëvolueerd voor samenwerking binnen de groep en niet voor wereldwijde samenwerking. Dat is een te ver-van-ons-bed-show. Volgens dr. Vlerick kunnen we echter ons tribalisme overwinnen door te redeneren en hebben we in dit opzicht al enorme stappen gezet. Het is onze morele verantwoordelijkheid om ‘beter te worden dan onze natuur’.

Samenwerking beloond
We kunnen dus altruïstisch handelen bij vreemden als we maar rationeel nadenken. We hebben tot nu toe een wereld opgebouwd waarin samenwerking wordt beloond en waarin de schadedoeners uiteindelijk een keer worden bestraft. Hoewel de exacte oorzaak van onze neiging om anderen te helpen nog onbekend blijft, blijven theorieën over waarom we zijn zoals we zijn steeds weer opduiken en ons nieuwe manieren bieden om onszelf te begrijpen.

Wat we al wel zeker weten is dat geen enkele vriendelijke actie stopt bij onszelf. De ene vriendelijke handeling leidt tot de andere en het goede voorbeeld wordt gevolgd. Bovendien maakt goed werk geluk in ons los. Waarvan akte.

Join the [w]evolution

AUTEUR MARY SPAN | ©EVOLUTIEGIDS | 201016
Evolutiegids, trendjournalist & publicist. Hou ervan je te inspireren en te activeren
voor zinvolle evolutie in leven en werk, bouwend aan een wereld van nieuwe mogelijkheden.
Melinda Gates The Moment of Lift

Melinda Gates wil barrières voor vrouwen slechten

Betrokken en wijs laat Melinda Gates in haar boek The Moment of Lift ons kennismaken met bijzondere vrouwen.

oud en jong verbinden

Zinvol verschil maken is ageless

Veel ouderen hebben moeite met het ouder worden. Het probleem is dat er geen rekening wordt gehouden met zingeving.

COPYRIGHT | PRIVACY |CREATED BY MARY SPAN | ARCHIEF

CONTACT US

We zijn momenteel niet aanwezig. Je kunt ons een e-mail sturen, dan komen we er zo snel mogelijk op terug.

Wordt verstuurd

Login met je gegevens

Je gegevens vergeten?